Για την Ελλάδα ο Δεκαπενταύγουστος είναι ημέρα της Κοίμησης της Θεοτόκου, η μεγάλη γιορτή της Παναγίας, μια ημέρα βαθιάς πίστης, προσκυνήματος και ελπίδας. παράλληλα, πριν από 86 χρόνια, η ίδια αυτή ημέρα γράφτηκε στην ιστορία και με αίμα.
Του Δημήτρη Τζιβελέκη
Στις 15 Αυγούστου 1940, ενώ η Τήνος είχε πλημμυρίσει από χιλιάδες προσκυνητές για τη γιορτή της Μεγαλόχαρης, το ελληνικό καταδρομικό «Έλλη» βρισκόταν σημαιοστολισμένο έξω από το λιμάνι, έχοντας καταπλεύσει για να αποδώσει τις προβλεπόμενες τιμές στη μεγάλη θρησκευτική εορτή. Η ατμόσφαιρα ήταν εκείνη που γνωρίζει κάθε Έλληνας από τον Δεκαπενταύγουστο. Καμπάνες, προσευχές, πλήθος πιστών και η εικόνα της Παναγίας στο επίκεντρο της λαϊκής ευλάβειας. Λίγο μετά τις οκτώ το πρωί, όμως, όλα άλλαξαν.
Το ιταλικό υποβρύχιο «Delfino», που είχε αποπλεύσει από τη Λέρο, επιτέθηκε στην «Έλλη». Μία τορπίλη χτύπησε το ελληνικό πλοίο, το οποίο βυθίστηκε μέσα σε λίγα λεπτά. Εννέα μέλη του πληρώματος έχασαν τη ζωή τους και 24 τραυματίστηκαν.
Η Ελλάδα εκείνη την ώρα ήταν ακόμη τυπικά ουδέτερη. Ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος συγκλόνιζε την Ευρώπη, όμως η χώρα μας δεν είχε ακόμη εισέλθει επισήμως στη σύγκρουση. Ο τορπιλισμός της «Έλλης», επομένως, ήταν ένα χτύπημα εναντίον μιας ουδέτερης χώρας, σε μια ημέρα ειρήνης και θρησκευτικής γιορτής. Και ίσως εδώ βρίσκεται το πιο συγκλονιστικό στοιχείο της ιστορίας.
Η «Έλλη» δεν βρισκόταν εκεί για να πολεμήσει. Δεν έπλεε σε πολεμική αποστολή. Ήταν εκεί για να τιμήσει τη γιορτή της Παναγίας. Το πλοίο, σημαιοστολισμένο και αγκυροβολημένο, αποτελούσε μέρος του εορτασμού. Η επίθεση ήρθε απροειδοποίητα και μέσα σε ένα περιβάλλον όπου χιλιάδες άνθρωποι είχαν συγκεντρωθεί για να προσευχηθούν.
Η αρχική επίσημη ανακοίνωση απέδωσε τον τορπιλισμό σε υποβρύχιο «αγνώστου εθνικότητας». Ωστόσο, τα θραύσματα της τορπίλης και τα στοιχεία που συγκεντρώθηκαν έδειχναν την ιταλική προέλευση. Η ελληνική κυβέρνηση επέλεξε τότε να μην αποκαλύψει αμέσως την πραγματική ταυτότητα του δράστη, ώστε να αποφευχθεί η άμεση κλιμάκωση. Η ιταλική ευθύνη αποκαλύφθηκε δημόσια μετά την έναρξη του Ελληνοϊταλικού Πολέμου.
Ο τορπιλισμός της «Έλλης» έμεινε στη μνήμη μας ως ένα από τα γεγονότα που προανήγγειλαν αυτό που θα ακολουθούσε. Δυόμισι μήνες αργότερα, στις 28 Οκτωβρίου 1940, η Ιταλία θα ζητούσε από την Ελλάδα την παράδοση και η ελληνική άρνηση θα οδηγούσε στην εισβολή και στον Ελληνοϊταλικό Πόλεμο.
Γι’ αυτό η 15η Αυγούστου του 1940 έχει μια ιδιαίτερη θέση στη νεότερη ελληνική ιστορία. Από τη μία πλευρά βρίσκεται η Παναγία της Τήνου, σύμβολο πίστης και παρηγοριάς. Από την άλλη, η «Έλλη», σύμβολο μιας Ελλάδας που δέχθηκε επίθεση πριν ακόμη κηρυχθεί ο πόλεμος. Και τα δύο γεγονότα συνυπάρχουν.
Ο Δεκαπενταύγουστος είναι μια ημέρα κατά την οποία η Ελλάδα θυμάται ότι η πίστη και η ιστορική μνήμη μπορούν να συναντηθούν. Δεν χρειάζεται να μετατρέψουμε την ιστορία σε μύθο για να καταλάβουμε το βάρος της. Αρκούν τα γεγονότα.
Η «Έλλη» βυθίστηκε στην Τήνο, μπροστά στη Μεγαλόχαρη. Οι νεκροί της έγιναν μέρος της ελληνικής ιστορικής μνήμης. Και η ίδια η Τήνος κράτησε για πάντα το αποτύπωμα εκείνης της ημέρας. Στον χώρο της Ευαγγελίστριας διατηρούνται αντικείμενα και τμήμα της τορπίλης που συνδέονται με το γεγονός, ενώ κάθε 15 Αυγούστου το Πολεμικό Ναυτικό τιμά τόσο την εορτή της Κοίμησης της Θεοτόκου όσο και την επέτειο του τορπιλισμού.
Ίσως αυτό είναι και το βαθύτερο μήνυμα της 15ης Αυγούστου. Η Ελλάδα γιορτάζει την Παναγία, αλλά ταυτόχρονα θυμάται την «Έλλη». Γιορτάζει τη ζωή και δεν ξεχνά τους νεκρούς. Προσεύχεται για ειρήνη, χωρίς να διαγράφει από τη μνήμη της εκείνους που πλήρωσαν το τίμημα της ελευθερίας.
