Το ρόβερ Perseverance της NASA εντόπισε πολύπλοκα μόρια άνθρακα σε πετρώματα του Άρη που ήδη είχαν προσελκύσει το ενδιαφέρον των επιστημόνων επειδή φέρουν πιθανές ενδείξεις αρχαίας μικροβιακής ζωής.
Μετρήσεις που πραγματοποίησε το όργανο SHERLOC του ρόβερ αποκάλυψαν την παρουσία οργανικού άνθρακα σε αργιλικά πετρώματα της περιοχής Bright Angel, καθώς το όχημα κινούνταν κατά μήκος της Neretva Vallis, μιας αποξηραμένης κοίτης ποταμού που μετέφερε νερό στον κρατήρα Jezero πριν από δισεκατομμύρια χρόνια.
Η μορφή άνθρακα που ανιχνεύθηκε, γνωστή ως μακρομοριακός άνθρακας (Macromolecular Carbon – MMC) μπορεί να προέρχεται από ζωντανούς οργανισμούς. Ωστόσο μπορεί επίσης να δημιουργηθεί μέσω γεωλογικών διεργασιών γεγονός που σημαίνει ότι η ανίχνευσή του δεν αποτελεί απόδειξη ύπαρξης αρχαίας ζωής στον Άρη.
Η Δρ. Άσλεϊ Μέρφι, από το Ινστιτούτο Πλανητικής Επιστήμης στην Αριζόνα, εξηγεί ότι ο μακρομοριακός άνθρακας συναντάται σε διαφορετικά γεωλογικά περιβάλλοντα και είδη πετρωμάτων. «Μπορεί να προέρχεται από βιολογικές πηγές, όπως απολιθωμένη οργανική ύλη που βρίσκεται σε μικροβιακά στρώματα ή στον άνθρακα. Μπορεί όμως να σχηματιστεί και μέσω αντιδράσεων μεταξύ πετρωμάτων και νερού ή να έχει μεταφερθεί από μετεωρίτες που προσέκρουσαν στον Άρη».
Τα νέα ευρήματα
Τα αργιλικά πετρώματα της περιοχής Bright Angel είχαν ήδη προκαλέσει ιδιαίτερο ενδιαφέρον το 2024, όταν το Perseverance εντόπισε στην επιφάνειά τους παράξενες κηλίδες και οζίδια που μοιάζουν με δομές οι οποίες στη Γη δημιουργούνται από απολιθωμένους μικροοργανισμούς.
Όταν δημοσιεύθηκαν τα επιστημονικά αποτελέσματα πέρυσι, ο Σον Ντάφι, πρώην προσωρινός επικεφαλής της NASA, είχε δηλώσει: «Αυτό θα μπορούσε κάλλιστα να αποτελεί την πιο ξεκάθαρη ένδειξη ζωής που έχουμε βρει ποτέ στον Άρη.» Στη νέα μελέτη η Μέρφι και οι συνεργάτες της περιγράφουν πώς εντόπισαν τον πολύπλοκο άνθρακα φωτίζοντας τα μυστηριώδη πετρώματα με το υπεριώδες λέιζερ του οργάνου SHERLOC και αναλύοντας το φως που ανακλάστηκε.
Οι αναλύσεις σε ένα πέτρωμα με την ονομασία Cheyava Falls αποκάλυψαν την παρουσία μακρομοριακού άνθρακα στην επιφάνειά του. Το εύρημα υποδηλώνει είτε ότι το πέτρωμα εκτέθηκε σχετικά πρόσφατα στο περιβάλλον του Άρη είτε ότι το οργανικό υλικό είναι ιδιαίτερα ανθεκτικό στην ακτινοβολία και στις χημικές διεργασίες οξείδωσης που συνήθως καταστρέφουν τις οργανικές ενώσεις στην επιφάνεια του πλανήτη.
Η ανακάλυψη σημαίνει ότι τα ρόβερ της NASA έχουν πλέον εντοπίσει αργιλικά πετρώματα που περιέχουν οργανικές ενώσεις σε περιοχές του Άρη που απέχουν μεταξύ τους περισσότερα από 3.200 χιλιόμετρα. Τα προηγούμενα αντίστοιχα ευρήματα είχαν γίνει από το ρόβερ Curiosity, το οποίο εξερευνά τον κρατήρα Gale.
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι αυτό υποδηλώνει πως οι συνθήκες που ευνοούσαν τη διαβίωση και η παρουσία οργανικών ενώσεων ήταν πιθανώς διαδεδομένες σε μεγάλο μέρος του Άρη πριν από δισεκατομμύρια χρόνια. Ο καθηγητής Τζον Μπρίτζες, πλανητικός επιστήμονας στο Πανεπιστήμιο του Λέστερ, ο οποίος δεν συμμετείχε στη μελέτη, δήλωσε ότι η νέα εργασία προσφέρει ακόμη πιο ενδιαφέροντα στοιχεία για την περιοχή Bright Angel στον κρατήρα Jezero.
«Γνωρίζουμε ήδη ότι ο Jezero αποτελούσε ένα περιβάλλον κατάλληλο για την ανάπτυξη πρωτόγονης ζωής. Δεν υπάρχουν μόνο μορφολογικά χαρακτηριστικά που αφήνουν ανοιχτό αυτό το ενδεχόμενο στην περιοχή Bright Angel, αλλά και κατάλοιπα των δομικών στοιχείων του άνθρακα που θα αναμένονταν εάν υπήρχε ζωή σε αυτό το αρχαίο ποτάμιο δέλτα.»
Η εξακρίβωση
Ωστόσο τα ρόβερ της NASA δεν διαθέτουν τα απαραίτητα επιστημονικά όργανα για να εξακριβώσουν αν ο μακρομοριακός άνθρακας δημιουργήθηκε από αρχαίους μικροοργανισμούς του Άρη ή από καθαρά γεωλογικές διεργασίες. Οι οριστικές απαντήσεις θα μπορούσαν να δοθούν μόνο με αναλύσεις σε επίγεια εργαστήρια.
Η NASA σχεδίαζε να μεταφέρει δείγματα πετρωμάτων από τον Άρη στη Γη για αυτόν ακριβώς τον σκοπό, όμως η αποστολή ουσιαστικά εγκαταλείφθηκε τον Ιανουάριο. Πλέον σχεδιάζεται μια αναθεωρημένη αποστολή για τη δεκαετία του 2030, ενώ η Κίνα στοχεύει να επιστρέψει δικά της δείγματα από τον Άρη ήδη το 2031.
Ο Δρ. Κάιλ Άκερτ ερευνητής στο Εργαστήριο Αεριώθησης (Jet Propulsion Laboratory) της NASA και συν-συγγραφέας της μελέτης, εξήγησε: «Ο επιστημονικός εξοπλισμός του Perseverance δεν σχεδιάστηκε για να διακρίνει αν οι οργανικές ενώσεις σχηματίστηκαν μέσω βιολογικών ή μη βιολογικών διεργασιών. Στόχος του ήταν να εντοπίσει ιδιαίτερα ενδιαφέροντα πετρώματα που θα μπορούσαν να συλλεχθούν και ενδεχομένως να μεταφερθούν στη Γη για πολύ πιο λεπτομερείς αναλύσεις. Ο καλύτερος τρόπος για να διαπιστωθεί αν αυτά τα πετρώματα έχουν βιολογική προέλευση είναι να πραγματοποιηθούν οι σχετικές εξετάσεις σε εργαστήρια στη Γη».
Ένας ακόμη συν-συγγραφέας της έρευνας, ο καθηγητής Μαρκ Σέπτον, οργανικός γεωχημικός στο Imperial College του Λονδίνου επισήμανε ότι ο μακρομοριακός άνθρακας αποτελεί το βασικό συστατικό τόσο του απολιθωμένου βιολογικού άνθρακα στη Γη όσο και του μη βιολογικού άνθρακα που απαντάται στο Ηλιακό Σύστημα.
«Αυτοί οι πολύτιμοι θησαυροί πληροφοριών είναι γρίφοι που πρέπει να λυθούν. Και αυτό μπορεί να γίνει με τον καλύτερο τρόπο μόνο σε εργαστήρια στη Γη, αφού επιστραφούν τα δείγματα από τον Άρη» λέει ο Σέπτον.
