Το νερό δεν είναι απλώς ένας φυσικός πόρος, είναι η ίδια η ζωή. Παρά τις βροχές που λιγοστεύουν, τα καλοκαίρια που γίνονται πιο ξηρά και τους αγρότες που βλέπουν τις καλλιέργειες να κινδυνεύουν, η διαχείριση του νερού στη χώρα μας εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σοβαρές αδυναμίες, από τις υποδομές ύδρευσης και άρδευσης μέχρι τη σπατάλη και την έλλειψη σχεδιασμού.
Με αφορμή το νέο κυβερνητικό σχέδιο ”Εύρυτος”, ένα πρόγραμμα 7 αξόνων για την αντιμετώπιση της λειψυδρίας και τη βιώσιμη αξιοποίηση των υδάτινων πόρων που φιλοδοξεί να φέρει νέες λύσεις, από την αγροτική παραγωγή μέχρι την καθημερινή κατανάλωση , ο Χρίστος Καραβίτης, καθηγητής Διαχείρισης Υδατικών Πόρων του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών ο οποίος έχει αφιερώσει δεκαετίες έρευνας στα ζητήματα διαχείρισης ιδανικών πόρων, ξηρασίας και αειφορίας , φιλοξενήθηκε από τον Δημήτρη Τζιβελέκη στο ραδιοφωνικό στούντιο του Αθήνα 9,84 και στην εκπομπή “Ο επισκέπτης της έβδομης μέρας” και εξήγησε που βρίσκεται σήμερα η χώρας μας στο ζήτημα του νερού, ποιοι είναι οι μεγαλύτεροι κίνδυνοι, αλλά και ποιες ευκαιρίες ανοίγονται για μια πραγματικά βιώσιμη διαχείριση.
Αντιμετώπιση της λειψυδρίας
«Για να αντιμετωπιστεί η λειψυδρία , υπάρχουν τρεις κατηγορίες μέτρων, η μείωση των επιπτώσεων, δηλαδή η ανακούφιση των πληγέντων, η μείωση της ζήτησης και η αύξηση της προσφοράς, δηλαδή, να μπορέσουμε να δώσουμε πιο πολύ νερό στον τόπο που χρειάζεται, στον χρόνο και στην ποσότητα που απαιτείται. Η αύξηση των εφοδιασμών σε περιοχές όπως η Ελλάδα και γενικότερα η μεσογειακή ζώνη της Ευρώπης, αφορά συνήθως την κατασκευή ταμιευτήρων. Δεδομένου ότι στη Μεσόγειο δεν βρέχει το καλοκαίρι, για να εφοδιάσουμε τον πληθυσμό, πρέπει να μαζέψουμε τo περίσσευμα του νερού του χειμώνα φτιάχνοντας φράγματα και πίσω από αυτά, την τεχνητή λίμνη, τον ταμιευτήρα. Αυτή υπήρξε πάντα η προσέγγιση στην Ελλάδα».
Ιστορική αναδρομή
«Από τα πρώτα έργα στην Ευρώπη, ήταν το Πεισιστράτειο Υδραγωγείο που έφερε νερό από τις πηγές του Ιλισού, στην Αθήνα με υπόγειο αγωγό, το 530 π.Χ. περίπου 500 χρόνια, μετά ο Ρωμαίος Αυτοκράτορας Αδριανός, έφτιαξε το 120 μ.Χ. το Αδριάνιο Υδραγωγείο που έφερνε νερό πιο μακριά από την Πάρνηθα και το οποίο λειτούργησε για αιώνες. Με την εγκαθίδρυση του Νεοελληνικού κράτους, η Αθήνα βρέθηκε πάλι χωρίς νερό. Την δεκαετία του 1920, η κυβέρνηση Βενιζέλου έφτιαξε σε συνεργασία με την περίφημη εταιρεία ”Ούλεν”, το πρώτο φράγμα, ακόμα πιο μακριά, στον Μαραθώνα. Ακολούθως, την δεκαετία του 1950, έγιναν τα έργα της Υλίκης και γύρω στο 1970, κατασκευάστηκε ένα πολύ όμορφο φράγμα στο Μόρνο, επίσης, πιο μακριά, 180 χιλιόμετρα αγωγός, ανοιχτός, τον οποίο βλέπουμε κάτω από τους Δελφούς. Την περίοδο 1990-1993 είχαμε τη μεγαλύτερη, όχι μόνο λειψυδρία και ξηρασία και εκείνη την εποχή φτιάχτηκαν τα έργα του Ευήνου. Ο τρόπος αντιμετώπισης της λειψυδρίας δεν ήταν μόνο η κατασκευή των έργων αλλά και μια σειρά άλλων μέτρων όπως βελτιώσεις του δικτύου και ανακούφιση του πληθυσμού. Το φράγμα του Ευήνου και το τούνελ Ευήνου-Μόρνου, μήκους περίπου 30 χλμ., ανοίχθηκε με τους ”τυφλοπόντικες” που χρησιμοποιήθηκαν και στο μετρό της Αθήνας. Το μετρό της Αθήνας είχε αρχικό μήκος 26 χλμ., το τούνελ Ευήνου-Μόρνου 30 χλμ.».
Πρόγραμμα ”Έύρυτος”
«Δεν υπάρχει κανένα έργο που να μην έχει και θετικές και αρνητικές επιπτώσεις. Το θέμα είναι να έχουμε προβλέψει από την αρχή τις αρνητικές ς ώστε να τις αντιμετωπίσουμε. Τα έργα που ανακοινώθηκαν, στην πλειοψηφία τους, αφορούν την αύξηση του εφοδιασμού. Η πατρίδα μας έχει 14 υδατικά διαμερίσματα καθένα εκ των οποίων διαθέτει ένα ολοκληρωμένο σχέδιο διαχείρισης. Για να ολοκληρωθεί το φράγμα του Ευήνου χρειάστηκαν 4-5 χρόνια. Περίπου ο ίδιος χρόνος θα απαιτηθεί και για τα καινούργια έργα. Οπότε, γεννιέται το ερώτημα, τί θα κάνουμε μέχρι τότε. Πρέπει να φροντίσουμε να είναι επαρκή τα έργα για να μην χάσει η Αθήνα το νερό της ενώ παράλληλα, χρειαζόμαστε και μέτρα βελτίωσης του δικτύου».
Επάρκεια νερού στην Αθήνα
«Αυτή τη στιγμή, σύμφωνα με το σημερινό δελτίο της ΕΥΔΑΠ, έχουμε γύρω στα 400 εκατ. κυβικά μέτρα νερού, επομένως, αν δεν βρέξει καθόλου, έχουμε νερό για κάτι παραπάνω από ένα χρόνο. Η Αθήνα καταναλίσκει σταθερά 1 εκατομμύριο κυβικά μέτρα ημερησίως. Η κατανάλωση στην πρωτεύουσα αυτή τη στιγμή είναι γύρω στα 200-250 λίτρα κατ΄ άτομο την ημέρα, εκ των οποίων – περίπου το 20-30%- είναι απώλειες. Πάντως, η υδρολογική χρονιά που ξεκίνησε, δείχνει ότι εξελίσσεται ομαλά. Αν συνεχιστεί έτσι, είναι θετικό».
Βροχοπτώσεις
«Το νερό, ως αγαθό είναι παραπάνω από απαραίτητο. Σε αυτό το πλαίσιο, μας ενδιαφέρει πως θα εξελιχθεί. Όλα τα σενάρια για το μέλλον, δείχνουν ότι πρέπει να αρχίσουμε να σκεφτόμαστε λίγο πιο σοβαρά. Φυσικά, τα πιο πολλά αφορούν ακραίες περιπτώσεις. Ευτυχώς, είμαστε στο κατώτατο ωραίο πρόβλεψης. Δηλαδή, δεν έχουν μειωθεί τόσο πολύ οι βροχοπτώσεις. Μάλιστα, στην Αθήνα, τα τελευταία 60 χρόνια, παρουσιάζουν ελαχιστότατη διαφοροποίηση. Επομένως, δεν μπορούμε να μιλάμε ούτε για αύξηση ούτε για μείωση. Έχουμε αυξομειώσεις από έτος σε έτος».
Βασικές αιτίες που οδηγούν σε υδατικό στρες στη χώρα μας
«Κατά κύριο λόγο είναι αυτό που συμβαίνει σε όλο το μεσογειακό χώρο, η διακριτοποίηση των βροχοπτώσεων. Δηλαδή, ενώ η μεγιστοποίηση των αναγκών μας είναι το καλοκαίρι που ποτίζουμε ή κάνουμε πιο πολλά μπάνια, το χειμώνα βρέχει. Με άλλα λόγια, όταν χρειαζόμαστε λιγότερο νερό, έχουμε περισσότερο και το καλοκαίρι που αυξάνονται και οι ανάγκες μας , έχουμε λιγότερο διαθέσιμο νερό. Εμείς, πρέπει να επικεντρωθούμε στο να μπορέσουμε να εφοδιάσουμε τις ανάγκες του καλοκαιριού με την περίσσευμα του νερού το χειμώνα. Αυτό είναι σαν την τράπεζα, δηλαδή αποταμιεύουμε το νερό του χειμώνα για να έχουμε το καλοκαίρι».
Πιο φτωχό υδατικό διαμέρισμα η Αττική
«Σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία, η Ελλάδα έχει 14 υδατικά διαμερίσματα εκ των οποίων το πιο φτωχό σε νερό είναι η Αττική που διαθέτει και τον μεγαλύτερο πληθυσμό. Εκεί σημειώνεται η μεγαλύτερη κατανάλωση στη χώρα σε αστικό νερό και η μικρότερη σε αρδευτικό. Το υδατικό διαμέρισμα των νησιών του Αιγαίου επίσης είναι πολύ υδροβόρο λόγω του τουρισμού. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να φτιάξουμε συστήματα τα οποία μεταβάλλονται άμεσα μέσα στο χρόνο και ταυτόχρονα να δίνουν καλής ποιότητας νερό. Χρειάζεται σχεδιασμός από την αρχή και όχι επιπόλαιος. Σε ορισμένες περιοχές είναι ανάγκη να δώσουμε περισσότερη έμφαση στην αύξηση του εφοδιασμού και σε άλλες περιοχές σε άλλου τύπου εφοδιασμό. Η αφαλάτωση είναι ίσως είναι μια πιο σύγχρονη λύση για περιοχές φτωχές σε υδατικούς πόρους. Στον αντίποδα, η Δυτική Ελλάδα είναι το πιο πλούσιο διαμέρισμα σε βροχοπτώσεις, άρα και σε διαθέσιμο νερό. Επίσης, αν δείτε την κατανομή των βροχοπτώσεων, μειώνονται από δυσμάς προς ανατολάς. Δυστυχώς, οι δραστηριότητες στην πατρίδα μας ακολουθούν αντίθετο δρόμο».
Ο ρόλος της γεωργία “ακριβείας” στη μείωση της σπατάλης νερού
«Είναι αναγκαίο να εφαρμοστεί στη χώρα μας. Για παράδειγμα, στη Δράμα, υπάρχει μια καταπληκτική εγκατάσταση άνω των 1000 στρεμμάτων από θερμοκήπια όπου ουσιαστικά έχει γίνει μια αναπαράσταση της φύσης και είναι ένας πλήρης τρόπος εξοικονόμησης του νερού. Τέτοιες εγκαταστάσεις στη χώρα, είναι το μέλλον, όχι μόνο γιατί δίνουν εξαιρετικής ποιότητας προϊόντα αλλά και γιατί η εξοικονόμηση νερού φτάνει το 30-40% ».
Επάρκεια υποδομών αποθήκευσης και διανομής νερού
«Υπάρχει επάρκεια. Όμως, χρειαζόμαστε σύγχρονα έργα όπως γεωργία “ακριβείας”, ταμίευση και αφαλάτωση σε περιοχές που δεν μπορούμε να μεταφέρουμε νερό με δεξαμενόπλοια ή να εφαρμόσουμε πιο σύγχρονες τεχνολογίες. Κυρίως, να εκμεταλλευτούμε τα πλούσια επιφανειακά νερά μας, με δίκτυα ταμίευσης που είναι απαραίτητα και πληρούν τους περιβαλλοντικούς όρους. Σε ότι αφορά στο ζήτημα της Αθήνας και με αφορμή την ανακοινωθείσα δημιουργία νέων ταμιευτήρων, βεβαίως να γίνουν, αλλά σύμφωνα με τους θεσμικούς κανόνες, τους περιβαλλοντικούς όρους. Πάνω από όλα, να μην γίνει κάτι αν δεν τόσο απαραίτητο».
Κατάσταση λειψυδρίας
«Τα τελευταία χρόνια έχουμε συνθήκες υδατικού ελλείμματος αλλά προσωπικά, ως επιστήμονας, δεν θα κήρυττα τη χώρα σε κατάσταση λειψυδρίας. ΄Ίσως είναι υπερβολή έτσι όπως το θέτει η κυβέρνηση η οποία δρα με βάση τα πολιτικά κριτήρια. Έχουμε ένα έλλειμμα σε νερό το οποίο πρέπει να αντιμετωπίσουμε. Αυτή τη στιγμή, οι ανάγκες της Αθήνας καλύπτονται από την υπάρχουσα κατάσταση».
Νέες τεχνολογίες
«Στο πλαίσιο ενός προληπτικού σχεδιασμού των αστικών δικτύων, μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τις σύγχρονες τεχνολογικές υποδομές ώστε -για παράδειγμα- να γνωρίζουμε ανά πάσα στιγμή, σε ποιο σημείο υπάρχει διαρροή. Η αύξηση του εφοδιασμού δεν είναι πανάκεια. Πρέπει να πάμε σε μέτρα ελέγχου των διαρροών και να χρησιμοποιήσουμε την καινούργια τεχνολογία, ιδίως στα μεγάλα αστικά κέντρα, να περάσουμε στην εποχή της πληροφορικής. Η χρήση της για τη διαχείριση των υδατικών πόρων δεν απλώς είναι αναγκαία ή επιβεβλημένη, είναι επιβίωση. Γενικά, πρέπει να είμαστε προσεκτικοί στη χρήση του νερού, να σκεφτόμαστε τι πρέπει να κάνουμε και τι είδους τεχνολογίες πρέπει να εφαρμόσουμε αντί να πηγαίνουμε στο αύριο με βάρκα την ελπίδα».
