Στην Ελβετία βρίσκονται σε εξέλιξη συνομιλίες μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν, με αντικείμενο την εφαρμογή της προσωρινής ειρηνευτικής συμφωνίας Ουάσινγκτον–Τεχεράνης.
Τις προηγούμενες ημέρες, οι πρόεδροι των ΗΠΑ και του Ιράν υπέγραψαν αρχική συμφωνία με στόχο τον άμεσο τερματισμό του πολέμου, συμπεριλαμβανομένου του μετώπου του Λιβάνου βάσει της οποίας, προβλέπεται η συνέχιση των διαπραγματεύσεων για την επίτευξη οριστικής συμφωνίας εντός των επόμενων 60 ημερών.
Με φόντο αυτές τις εξελίξεις, ο Χαράλαμπος Παπασωτηρίου, μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων και καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και Στρατηγικών Σπουδών στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, μίλησε στην εκπομπή του Αθήνα 984 «Ο επισκέπτης της έβδομης μέρας» και στον Δημήτρη Τζιβελέκη, αναλύοντας τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνεται πλέον το σκηνικό στη Μέση Ανατολή.
«Έχουμε μόνο μια προσωρινή παύση . Το θέμα είναι ότι έχουν δεσμευτεί οι ΗΠΑ να κάνουν μια σειρά από βήματα οικονομικής φύσης. Αν συμβεί αυτό πριν υπάρξει συμφωνία, χάνουν τον μοχλό πίεσης, αν δηλαδή, αρθούν οι κυρώσεις, αν ξεπαγώσουν τα κονδύλια που έχουν παγώσει και που είναι μερικές δεκάδες δισεκατομμύρια. Ο μόνος μοχλός πίεσης των ΗΠΑ είναι η απειλή επαναφοράς των κυρώσεων», ανέφερε.
«Ο Τραμπ φαίνεται να τα έδωσε όλα εξ αρχής και τώρα πρέπει κάπως να τα μαζέψει. Το Ιράν έχει το πάνω χέρι. Δηλαδή στην ουσία νίκησε αυτόν τον πόλεμο. Και αυτή είναι και η αίσθηση που εξαπλώνεται στις ΗΠΑ και στο Ρεπουμπλικανικό κόμμα, όχι μόνο στους Δημοκρατικούς που είναι αντιπολίτευση», πρόσθεσε ο κ. Παπασωτηρίου.
Για τις κρίσιμες συνομιλίες ΗΠΑ-Ιράν στην Ελβετία
«Μια ενδιάμεση συμφωνία προβλέπει χρονικό ορίζοντα 60 ημερών. Στις πρώτες 30 ημέρες, το Ιράν πρέπει να συμβάλει καθοριστικά στην απομάκρυνση των ναρκών που έχει τοποθετήσει στα Στενά του Ορμούζ ώστε να μπορούν να κινούνται ελεύθερα τα πλοία. Εντός των 60 ημερών θα πρέπει να προκύψει η οριστική συμφωνία η οποία θα εξασφαλίζει ότι οι δεσμεύσεις του Ιράν για μη ανάπτυξη πυρηνικού οπλοστασίου θα μπορούν να επιτηρούνται με αξιόπιστο τρόπο από τη διεθνή κοινότητα, δηλαδή από την αρμόδια υπηρεσία των Ηνωμένων Εθνών. Αυτό είναι το μεγάλο στοίχημα. Επίσης, τίθεται το ερώτημα αν το Ιράν θα καρπωθεί άμεσα όλα τα οικονομικά οφέλη της ενδιάμεσης συμφωνίας. Επομένως, υπάρχουν σημαντικές αβεβαιότητες. Δεν πρόκειται για μια υπόθεση που έχει κλείσει. Άλλωστε, πρόκειται για ενδιάμεση συμφωνία και όχι για την οριστική διευθέτηση του ζητήματος».
Η επόμενη μέρα
«Θεωρώ ότι μπορεί να υπάρξει αναβολή και να δοθεί περισσότερος χρόνος από τις 60 ημέρες, εφόσον δεν υπάρξει συμφωνία. Θα υπάρξουν, δηλαδή, παρατάσεις ώστε να αποφευχθεί μια νέα αναμέτρηση που θα μπορούσε να λάβει και στρατιωτική μορφή. Δεν θεωρώ νομίζω ότι η διαδικασία θα ολοκληρωθεί μέσα στον Αύγουστο, που είναι το όριο των 60 ημερών. Εκτιμώ ότι θα συνεχιστεί. Σε κάθε περίπτωση, και οι δύο πλευρές δεν φαίνεται να επιθυμούν να φτάσουμε σε ναυτικό αποκλεισμό ή σε εμπόδια στην ελεύθερη κίνηση των πλοίων στα Στενά. Οπότε δεν νομίζω ότι θα οδηγηθούμε σε ρήξη, παρά μόνο αν κάτι εξελιχθεί πολύ αρνητικά».
Πόσο έχει αλλάξει ο γεωπολιτικός χάρτης της περιοχής
«Αυτό που έχει αλλάξει είναι ότι οι αραβικές χώρες του Κόλπου δεν εμπιστεύονται πλέον την ασφάλειά τους στις ΗΠΑ και αναγκάζονται να βρουν ένα modus vivendi, έναν τρόπο συμβίωσης στον Κόλπο με το Ιράν. Άρα, κερδισμένο αναδεικνύεται το Ιράν ως γεωπολιτικός παίκτης. Ενώ παλαιότερα επιθυμούσαν έναν πόλεμο ΗΠΑ–Ιράν, ώστε να αποδυναμωθεί αποφασιστικά η Τεχεράνη, τελικά τα πράγματα δεν εξελίχθηκαν όπως πίστευαν. Το Ιράν απορρόφησε όλες τις ζημίες που υπέστη και έδειξε ότι ήταν διατεθειμένο να υποστεί ένα κόστος αδιανόητο για τις ΗΠΑ».
Τι επιδιώκουν οι ΗΠΑ από τις διαπραγματεύσεις
«Επιδιώκουν να υπάρξει συμφωνία όσον αφορά το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, με έντονη διεθνή επιτήρηση από πλευράς ΟΗΕ, ώστε να υπάρχει η βεβαιότητα ότι το Ιράν δεν θα προχωρήσει στο μέλλον στη δημιουργία πυρηνικού όπλου. Επίσης, θέλουν να προσπαθήσουν να ενσωματώσουν κατά κάποιον τρόπο, το Ιράν στην παγκόσμια οικονομία, ελπίζοντας ότι μέσα από μια σχετική ομαλοποίηση, η Τεχεράνη δεν θα τολμήσει να συνεχίσει να δημιουργεί αναταραχές στη Μέση Ανατολή μέσω των αντιπροσώπων της, δηλαδή της Χεζμπολάχ, της Χαμάς και των Χούθι. Αυτό -κατά τη γνώμη μου – μοιάζει περισσότερο με ευσεβή πόθο».
Τα βασικά αιτήματα της Τεχεράνης
«Το ιδανικό για το Ιράν είναι αυτό που τελικά του έδωσε ο Τραμπ, δηλαδή να αρθούν όλες οι κυρώσεις, να ξεπαγώσουν τα δεσμευμένα κονδύλιά του και να αποκτήσει πρόσβαση και στα 300 δισ. δολάρια, κάτι που μοιάζει με ένα σχέδιο Μάρσαλ για την ανασυγκρότησή του. Οι Ιρανοί πέτυχαν κάτι που δεν θα μπορούσαν να ονειρευτούν ότι θα πετύχουν πριν από αυτόν τον πόλεμο. Οι αντιδράσεις και οι κατακραυγές απέναντι σε αυτή την ενδιάμεση συμφωνία, ιδιαίτερα στους κόλπους των Ρεπουμπλικάνων στις ΗΠΑ, είναι εξαιρετικά εντυπωσιακές».
Ποια εμπόδια πρέπει να ξεπεραστούν για να υπάρξει συμφωνία
«Το σημαντικότερο ζήτημα είναι το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Η Τεχεράνη ισχυρίζεται ότι ενδιαφέρεται μόνο για ένα πυρηνικό πρόγραμμα παραγωγής ενέργειας και ότι δεν επιδιώκει να εμπλουτίσει το ουράνιο πέραν του βαθμού που απαιτείται για ειρηνική χρήση. Ωστόσο, το ερώτημα είναι πώς θα εγγυηθεί η διεθνής κοινότητα ότι θα τηρήσει μια τέτοια συμφωνία. Θα πρέπει να υπάρχουν μηχανισμοί επιτήρησης που να είναι φερέγγυοι και αξιόπιστοι, ώστε να διασφαλίζεται ότι το Ιράν δεν θα μπορέσει κρυφά να επανεκκινήσει τη διαδικασία εμπλουτισμού και να φτάσει στο επίπεδο που απαιτείται για την κατασκευή πυρηνικών όπλων. Εκεί ακριβώς βρίσκεται το βασικό πρόβλημα .Άλλωστε, και την προηγούμενη φορά που υπήρξε η συμφωνία με την κυβέρνηση Ομπάμα, χρειάστηκαν διαπραγματεύσεις δύο ετών για να πεισθούν οι ΗΠΑ».
Πως αντιμετωπίζει το Ισραήλ την προοπτική μιας συμφωνίας ΗΠΑ-Ιράν
«Το Ισραήλ θα επιθυμούσε μια πολύ πιο αποφασιστική αποδυνάμωση του Ιράν, όσον αφορά την καταστροφή των συμβατικών εξοπλισμών του. Θεωρεί, δηλαδή, ότι οι βομβαρδισμοί σταμάτησαν πριν προκαλέσουν τη μέγιστη δυνατή καταστροφή των συμβατικών στρατιωτικών δυνατοτήτων του Ιράν. Γι’ αυτό και βλέπουμε ότι, στην ουσία, υπονομεύει κατά κάποιο τρόπο την προοπτική μιας οριστικής συμφωνίας. Παράλληλα, το Ισραήλ θέλει να εξαντλήσει όσα περιθώρια διαθέτει για να αποδυναμώσει περαιτέρω τη Χεζμπολάχ και θα επιθυμούσε να ξεκινήσουν ξανά στρατιωτικές επιχειρήσεις και εναντίον του Ιράν, κάτι που δεν θέλουν οι ΗΠΑ».
Πόσο επηρεάζει η Ισραηλινή στάση τις αποφάσεις της Αμερικανικής κυβέρνησης
«Είναι ευρέως διαδεδομένη η αντίληψη ότι ο Νετανιάχου παρέσυρε τον Τραμπ σε αυτόν τον πόλεμο. Ήταν κάτι που ζητούσε από προηγούμενους Αμερικανούς προέδρους εδώ και δεκαετίες και φαίνεται ότι του βγήκε με τον Τραμπ. Από την άλλη πλευρά, βλέπουμε ότι, για πρώτη φορά, στο πολιτικό σύστημα των ΗΠΑ διαμορφώνεται μια τόσο επικριτική στάση απέναντι στο Ισραήλ, η οποία επεκτείνεται ακόμη και σε τμήματα των Ρεπουμπλικάνων. Συσσωρεύεται μια αυξανόμενη δυσφορία ακόμη και σε δεξιούς κύκλους των Ηνωμένων Πολιτειών. Επομένως, και το Ισραήλ πρέπει να προσέξει μέχρι πού μπορεί να τραβάει το σχοινί».
Ο ρόλος της Ρωσίας και της Κίνας
«Η Ρωσία βγήκε ωφελημένη, επειδή αυξήθηκε η τιμή του πετρελαίου, κάτι που είναι ιδιαίτερα σημαντικό για την οικονομία της. Η Κίνα, από την άλλη πλευρά, έπαιξε έναν πολύ ενδιαφέροντα ρόλο. Είχε συσσωρεύσει μεγάλα αποθέματα πετρελαίου και λειτούργησε ως σταθεροποιητικός παράγοντας στις παγκόσμιες αγορές, διαθέτοντας ένα μέρος των αποθεμάτων της, ώστε να μην εκτιναχθεί ακόμη περισσότερο η τιμή του πετρελαίου».
Το μήνυμα του Ιράν
«Βλέπουμε ότι οι εξελίξεις των τελευταίων λίγων ετών ευνοούν τους πιο αδύναμους. Δηλαδή, το Ιράν μπορούσε με οπλικά συστήματα πολύ φτηνά, όπως drones και μικρά σκάφη, να κλείσει τα Στενά και να εμποδίσει τη ναυσιπλοΐα, παρά το γεγονός ότι έχει υποστεί μεγάλες καταστροφές στο συμβατικό οπλοστάσιό του. Επομένως, με σχετικά φτηνά και λίγα ποσοτικά οπλικά συστήματα, δημιούργησε τεράστιο αντίκτυπο στην παγκόσμια οικονομία. Αυτό δείχνει ότι οι ισχυροί πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί».
Η Γροιλανδία
«Οι Ευρωπαίοι έδειξαν αλληλεγγύη προς τη Δανία. Και διάφοροι Ρεπουμπλικάνοι , όχι δημόσια αλλά παρασκηνιακά, ξεκαθάρισαν στον Τραμπ ότι δεν μπορεί να θέσει σε κίνδυνο την κατάρρευση του ΝΑΤΟ χάριν της Γροιλανδίας. Άλλωστε, η Δανία παρέχει στις ΗΠΑ όποιες βάσεις χρειάζονται στη Γροιλανδία, έτσι κι αλλιώς».
Ακούστε ολόκληρη την εκπομπή ΕΔΩ
