Τα τελευταία χρόνια γίνεται ολοένα και πιο αισθητή μια γενικότερη απαξίωση των εθνικών συμβόλων και των ηρώων, των ανθρώπων, δηλαδή εκείνων που συνιστούν – ή, θα έπρεπε να συνιστούν – πρότυπα και που διαμόρφωσαν όχι μόνο την ιστορική πορεία της πατρίδα μας, αλλά και την εθνική μας υπόσταση και ταυτότητα. Οι εθνικές εορτές, που άλλοτε αποτελούσαν κορυφαίες στιγμές συλλογικής μνήμης και υπερηφάνειας, σήμερα συχνά αντιμετωπίζονται με αδιαφορία ή ακόμη και δυσπιστία. Ιδιαίτερα οι παρελάσεις, όπου ο αδιαμφισβήτητος στόχος τους είναι να τιμηθούν οι θυσίες των αγωνιστών, φαίνεται να χάνουν σταδιακά το συμβολικό τους βάρος.
Γράφει ο Δρ Δημήτριος Γκίκας, Φιλόλογος και Διδάκτωρ Πολιτικής Φιλοσοφίας
Ένα από τα πιο ανησυχητικά φαινόμενα είναι η στάση των νέων και κυρίως των μαθητών απέναντι σε αυτές τις εκδηλώσεις. Για πολλούς, η συμμετοχή σε μια σχολική παρέλαση δεν αποτελεί πλέον πράξη τιμής ή έκφραση εθνικής συνείδησης, αλλά μια υποχρέωση χωρίς ουσιαστικό νόημα. Η προετοιμασία και η συμμετοχή αντιμετωπίζονται ως αγγαρεία, ενώ δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις μαθητών που επιλέγουν να απέχουν εντελώς από τέτοιες εκδηλώσεις. Το γεγονός αυτό δεν μπορεί να θεωρηθεί απλώς ως ένδειξη νεανικής αδιαφορίας. Δυστυχώς, αντανακλά βαθύτερες κοινωνικές και παιδευτικές παθογένειες.
Η απομάκρυνση των νέων από τα εθνικά πρότυπα σχετίζεται σε μεγάλο βαθμό με την έλλειψη ουσιαστικής κατανόησης της ιστορίας. Συνήθως οι ήρωες παρουσιάζονται αποκομμένοι από το αξιακό τους βάρος και εμφανίζονται ως τυπικές, αποστειρωμένες φιγούρες σε αντίστοιχες, ανούσιες εγκυκλοπαιδικού τύπου αφηγήσεις. Παύουν, έτσι να λειτουργούν ως πρότυπα προς μίμηση. Αντί να εμπνέουν, μοιάζουν μακρινοί και αδιάφοροι. Παράλληλα, σε μια εποχή όπου κυριαρχούν διαφορετικά πρότυπα – συχνά συνδεδεμένα με το χρήμα, την προβολή και τον εύκολο εντυπωσιασμό – οι παραδοσιακές αξίες που κάποτε γαλούχησαν ολόκληρες γενεές Ελλήνων και διαμόρφωσαν το ιστορικό «γίγνεσθαι» του λαού μας, φαίνεται να υποχωρούν.
Ωστόσο, το ζήτημα δεν είναι ο τρόπος προβολής των εθνικών εορτών, αλλά ο τρόπος με τον οποίο αυτές προσεγγίζονται. Χωρίς έμφαση στη βιωματική κατανόηση της ιστορίας και στη σύνδεσή της με το παρόν, η αποξένωση θα εντείνεται. Οι μαθητές χρειάζονται ουσιαστικά ερεθίσματα για να κατανοήσουν γιατί αξίζει να τιμάται το παρελθόν και ποια είναι η σημασία των θυσιών και του φόρου αίματος που κατέβαλαν οι πρόγονοί μας για το σήμερα.
Είναι, λοιπόν, επιτακτική ανάγκη να επαναπροσδιοριστεί ο ρόλος των εθνικών εορτών, όχι ως τυπικών υποχρεώσεων, αλλά ως ζωντανών εμπειριών μνήμης και συνειδητοποίησης. Μόνο έτσι μπορεί να αποκατασταθεί ο σεβασμός προς τα σύμβολα και να αναδειχθούν ξανά οι ήρωες ως ουσιαστικά πρότυπα για τις νεότερες γενιές. Μόνο έτσι η έννοια του καθήκοντος και της τιμής μπορεί να καταστεί καθημερινό βίωμα και επιλογή τρόπου ζωής…
