Η Βαρκελώνη φιλοξένησε τις προηγούμενες ημέρες μια από τις πιο ενδιαφέρουσες πολιτικές συναντήσεις της περιόδου. Το Global Progressive Mobilisation δεν ήταν απλώς ένα ακόμη διεθνές φόρουμ αποτέλεσε μια συντονισμένη προσπάθεια διαμόρφωσης λύσεων σε προβλήματα που πιέζουν ολοένα και περισσότερο τις κοινωνίες, τις δημοκρατίες και τις σχέσεις μεταξύ κρατών.
Η συγκυρία δεν είναι τυχαία. Ο κόσμος βρίσκεται σε μια περίοδο βαθιάς αστάθειας: οικονομικές ανισότητες που διευρύνονται, κρίση εμπιστοσύνης στους θεσμούς και γεωπολιτικές εντάσεις που επανακαθορίζουν τις διεθνείς ισορροπίες. Πρόκειται για εξελίξεις που δεν προέκυψαν αυτόματα. Είναι σε μεγάλο βαθμό αποτέλεσμα πολιτικών επιλογών που, τα τελευταία χρόνια, ευνόησαν τη συγκέντρωση ισχύος, αποδυνάμωσαν τη συνοχή και περιόρισαν τον ρόλο των δημοκρατικών θεσμών.
Σε αυτό το πλαίσιο, η συνάντηση στη Βαρκελώνη δεν είχε χαρακτήρα αντίδρασης, αλλά πρωτοβουλίας. Η παρουσία ηγετών από διαφορετικές ηπείρους —από την Ευρώπη έως τη Λατινική Αμερική— ανέδειξε την ανάγκη για έναν νέο τρόπο πολιτικής σκέψης: λιγότερο εσωστρεφή και περισσότερο συνεργατικό, με στόχο την παραγωγή συγκεκριμένων απαντήσεων.
Από την εθνική εμπειρία στο παγκόσμιο μοτίβο
Το βασικό συμπέρασμα που προέκυψε από τις συζητήσεις δεν αφορά τις διαφορές μεταξύ των χωρών, αλλά τις ομοιότητες.
Η κρίση στέγης, για παράδειγμα, δεν αποτελεί αποκλειστικά ελληνικό φαινόμενο. Η εμπορευματοποίηση της κατοικίας, που παρατηρείται έντονα στην Αθήνα, εμφανίζεται με παρόμοια χαρακτηριστικά στη Μαδρίτη και το Βερολίνο, επηρεάζοντας κυρίως τους νέους.
Αντίστοιχα, η λειτουργία της οικονομίας με όρους που ευνοούν τη συγκέντρωση ισχύος σε λίγους μέσω της ενίσχυσης ολιγοπωλιακών σχημάτων και της διεύρυνσης των ανισοτήτων— αποτελεί κοινό τόπο από τη Νέα Υόρκη και τις Βρυξέλλες έως το Cape Town και το Rio de Janeiro.
Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι σαφής: αυτό που συχνά αντιμετωπίζεται ως εθνικό πρόβλημα, στην πραγματικότητα εντάσσεται σε ένα ευρύτερο διεθνές μοτίβο που συνδέεται με συγκεκριμένες πολιτικές επιλογές.
Η σταδιακή υποβάθμιση της δημοκρατίας
Παράλληλα, ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στο ζήτημα της δημοκρατίας — όχι ως αφηρημένη έννοια, αλλά ως πρακτική λειτουργία.
Η υποβάθμισή της εκδηλώνεται σταδιακά:
- με περιορισμούς στην ελευθερία του λόγου,
- με πιέσεις στη δικαιοσύνη,
- με αυξανόμενο έλεγχο στα μέσα ενημέρωσης,
- και, σε ορισμένες περιπτώσεις, με διώξεις πολιτικών αντιπάλων.
Οι εξελίξεις αυτές δεν είναι αποσπασματικές. Συνδέονται με ένα ευρύτερο μοντέλο διακυβέρνησης που αποδυναμώνει τους θεσμούς προς όφελος της συγκεντρωμένης εξουσίας.
Από τη διάγνωση στις λύσεις
Η Βαρκελώνη ανέδειξε κάτι κρίσιμο: η πολιτική δεν μπορεί να περιορίζεται στη διαπίστωση των προβλημάτων.
Οι προκλήσεις είναι κοινές — και αφορούν την οικονομία, τη δημοκρατία και τη διεθνή σταθερότητα. Αυτό σημαίνει ότι και οι λύσεις πρέπει να έχουν κοινά χαρακτηριστικά: συνεργασία, συντονισμό και σαφή πολιτική κατεύθυνση.
Σε αυτό ακριβώς το σημείο αποκτά νόημα και η παρουσία σε τέτοιες πρωτοβουλίες. Η συμμετοχή δεν είναι τυπική ή συμβολική. Είναι ουσιαστική, γιατί η αντιμετώπιση των προβλημάτων που βιώνουν οι πολίτες στην Αθήνα —και σε άλλες περιοχές της χώρας— περνά μέσα από συνέργειες, ανταλλαγή εμπειριών και κοινές πολιτικές κατευθύνσεις που διαμορφώνονται σε διεθνές επίπεδο.
Δεν πρόκειται, λοιπόν, για μια παράλληλη συζήτηση μακριά από την καθημερινότητα. Πρόκειται για μέρος της ίδιας της προσπάθειας να δοθούν απαντήσεις σε αυτήν.
Η ελληνική διάσταση
Για την Ελλάδα, τα συμπεράσματα αυτά έχουν ιδιαίτερη σημασία.
Τα ζητήματα που απασχολούν τους πολίτες —η ακρίβεια, το στεγαστικό, οι ανισότητες, η λειτουργία των θεσμών— δεν αποτελούν μεμονωμένα φαινόμενα. Αντιθέτως, συνδέονται με επιλογές που έχουν εφαρμοστεί σε πολλές χώρες, με παρόμοια αποτελέσματα.
Αυτό καθιστά ακόμη πιο επιτακτική την ανάγκη για πολιτικές που δεν θα αναπαράγουν το ίδιο μοντέλο, αλλά θα το αλλάξουν.
Το πολιτικό διακύβευμα
Το βασικό διακύβευμα που αναδείχθηκε στη Βαρκελώνη δεν αφορά απλώς την πολιτική αντιπαράθεση.
Αφορά την κατεύθυνση των κοινωνιών.
Απέναντι σε ένα μοντέλο που παράγει ανισότητες, αποδυναμώνει τη δημοκρατία και εντείνει τις διεθνείς εντάσεις, διατυπώνεται η ανάγκη για μια διαφορετική πορεία:
- με περισσότερη κοινωνική δικαιοσύνη,
- με ενίσχυση των θεσμών,
- με ουσιαστικές ευκαιρίες για όλους
- και τέλος με στήριξη του Διεθνούς δικαίου
Επίλογος
Οι 48 ώρες στη Βαρκελώνη ήταν μια συνάντηση αναζήτησης λύσεων.
Σε έναν κόσμο όπου τα προβλήματα είναι κοινά, η απάντηση δεν μπορεί παρά να είναι συλλογική.
Και αυτό δεν είναι μια αφηρημένη διαπίστωση. Είναι μια πρακτική κατεύθυνση για το πώς μπορούν να αντιμετωπιστούν τα προβλήματα που βιώνουν καθημερινά οι πολίτες και στην Ελλάδα.
Το ζητούμενο πλέον δεν είναι μόνο να κατανοήσουμε τι συμβαίνει. Είναι να διαμορφώσουμε τις πολιτικές που θα το αλλάξουν.
