Οι ψυχικές διαταραχές παγκοσμίως έχουν σχεδόν διπλασιαστεί από το 1990 και μετά, επηρεάζοντας πλέον 1,2 δισεκατομμύρια ανθρώπους, όπως διαπιστώνει έρευνα του ινστιτούτου «Institute for Health Metrics and Evaluation» (IHME) του Πανεπιστημίου της Ουάσινγκτον σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο του Κουίνσλαντ που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «The Lancet». Τα στοιχεία της έρευνας δείχνουν μεγάλη αύξηση και στην Ελλάδα.
Η ανάλυση εξέτασε τη συχνότητα εμφάνισης της νόσου και την επιβάρυνση ανά φύλο, σε 25 ηλικιακές ομάδες, 21 γεωγραφικές περιοχές και 204 χώρες και εδάφη για την περίοδο 1990-2023, αποτελώντας την μέχρι σήμερα πιο ολοκληρωμένη παγκόσμια μελέτη για τις ψυχικές διαταραχές.
Τη μεγαλύτερη συνολική επιβάρυνση ψυχικών διαταραχών καταγράφουν οι έφηβοι ηλικίας 15-19 ετών και οι γυναίκες όλων των ηλικιών. Επίσης, η επιβάρυνση διαφέρει σημαντικά μεταξύ χωρών, με ορισμένα από τα υψηλότερα ποσοστά να εντοπίζονται σε περιοχές υψηλού εισοδήματος, όπως η Αυστραλασία και η δυτική Ευρώπη, ιδιαίτερα χώρες όπως η Ολλανδία, η Πορτογαλία και η Αυστραλία. Σημαντικές αυξήσεις καταγράφηκαν επίσης στη δυτική Υποσαχάρια Αφρική και σε περιοχές της νότιας Ασίας.
Άγχος και μείζων καταθλιπτική διαταραχή κυριαρχούν
Οι ερευνητές αξιολόγησαν δώδεκα ψυχικές διαταραχές και διαπίστωσαν ότι όλες οι ψυχικές διαταραχές παρουσίασαν αύξηση εμφάνισης μεταξύ 1990 και 2023. Οι αγχώδεις διαταραχές και η μείζων καταθλιπτική διαταραχή αποτελούν την 11η και 15η, αντίστοιχα, κυριότερη αιτία επιβάρυνσης της υγείας του πληθυσμού, ανάμεσα σε 304 ασθένειες και τραυματισμούς παγκοσμίως.
Στις αγχώδεις διαταραχές και τη μείζονα καταθλιπτική διαταραχή οφείλονται σε μεγάλο βαθμό οι πρόσφατες αυξήσεις εμφάνισης ψυχικών διαταραχών. Από το 2019, η εμφάνιση της μείζονος κατάθλιψης αυξήθηκε κατά περίπου 24%, ενώ οι αγχώδεις διαταραχές αυξήθηκαν περισσότερο από 47%, με τις δύο παθήσεις να κορυφώνονται τα χρόνια μετά την πανδημία COVID-19.
Οι ψυχικές διαταραχές επηρεάζουν ανθρώπους σε όλα τα στάδια της ζωής, ωστόσο οι μορφές και οι επιπτώσεις τους διαφέρουν ανά ηλικία. Στην πρώιμη παιδική ηλικία κυριαρχούν διαταραχές, όπως η διαταραχή του φάσματος του αυτισμού, η διαταραχή ελλειματικής προσοχής/υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ), οι διαταραχές συμπεριφοράς και η ιδιοπαθής αναπτυξιακή νοητική υστέρηση. Καθώς τα παιδιά περνούν στην εφηβεία, το άγχος και η μείζων καταθλιπτική διαταραχή αποτελούν τις σημαντικότερες αιτίες ψυχικού φορτίου.
Η δραματική αύξηση των ψυχικών διαταραχών τις έχει καταστήσει την κυριότερη αιτία αναπηρίας παγκοσμίως, ξεπερνώντας τα καρδιαγγειακά νοσήματα, τον καρκίνο και τις μυοσκελετικές παθήσεις. Το 2023, οι ψυχικές διαταραχές αντιστοιχούσαν σε 171 εκατομμύρια χρόνια ζωής χαμένα λόγω αναπηρίας και πρόωρου θανάτου (ο συγκεκριμένος δείκτης είναι γνωστός ως DALYs) παγκοσμίως, κατατάσσοντάς τις στην πέμπτη κυριότερη αιτία συνολικού φορτίου νόσου.
Υπολογίζεται ότι μόνο περίπου το 9% των ανθρώπων με μείζονα κατάθλιψη παγκοσμίως λαμβάνουν στοιχειωδώς επαρκή θεραπεία, ενώ σε 90 χώρες λιγότερο από το 5% λαμβάνει επαρκή φροντίδα. Από τις 204 χώρες και περιοχές που εξετάστηκαν, μόνο λίγες χώρες υψηλού εισοδήματος, όπως η Αυστραλία, ο Καναδάς και η Ολλανδία, διαθέτουν κάλυψη θεραπείας που υπερβαίνει το 30%, γεγονός που αναδεικνύει τα τεράστια παγκόσμια κενά στη φροντίδα ψυχικής υγείας.
Οι ερευνητές τονίζουν ότι η επέκταση της πρόσβασης στις υπηρεσίες ψυχικής υγείας, ιδιαίτερα στις χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος, θα είναι κρίσιμη για τη βελτίωση της κατάστασης. Η επίτευξη αυτού του στόχου θα απαιτήσει συντονισμένη διεθνή δράση και διαρκείς επενδύσεις στα συστήματα ψυχικής υγείας.
Τα στοιχεία για την Ελλάδα
«Οι ψυχικές διαταραχές αποτέλεσαν το 2023 μία από τις κυριότερες αιτίες επιβάρυνσης της υγείας στην Ελλάδα», επισημαίνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η Αλίζε Φεράρι (Alize Ferrari), επίτιμη αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Κέντρο Έρευνας Ψυχικής Υγείας του Κουίνσλαντ και συνεργαζόμενη επίκουρη καθηγήτρια στο IHME.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της μελέτης, ο αριθμός των ατόμων με ψυχικές διαταραχές, και στα δύο φύλα, λαμβάνοντας υπόψη και τις ηλικιακές διαφορές του πληθυσμού, αυξήθηκε από 14.156,51 ανά 100.000 κατοίκους το 1990 σε 19.551,86 το 2023.
Το 2023, οι ψυχικές διαταραχές στην Ελλάδα συνέβαλαν σε 325.000 DALYs στον ελληνικό πληθυσμό, ανεξαρτήτως φύλου και ηλικίας. Ο αριθμός αυτός αντιστοιχεί σε αύξηση 135,5% σε σύγκριση με το 1990. Συνολικά, οι ψυχικές διαταραχές αντιστοιχούσαν στο 8,5% των συνολικών DALYs από όλες τις αιτίες στην Ελλάδα, αποτελώντας την πέμπτη σημαντικότερη αιτία συνολικών DALYs το 2023. Οι αγχώδεις διαταραχές και η μείζων καταθλιπτική διαταραχή αποτελούσαν το μεγαλύτερο ποσοστό αυτών των χαμένων χρόνων ζωής.
Η κ. Φεράρι εξηγεί, επίσης, ότι το 2023 ο δείκτης DALY για τις ψυχικές διαταραχές στην Ελλάδα (3.005,1 DALY ανά 100.000 κατοίκους) ήταν ελαφρώς υψηλότερος σε σύγκριση με την υπόλοιπη δυτική Ευρώπη (2.744,5 DALY ανά 100.000 κατοίκους) και σε σύγκριση με τον παγκόσμιο μέσο όρο (2.070,5 DALYs ανά 100.000 πληθυσμού).
Σύνδεσμος για την επιστημονική δημοσίευση:
https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(26)00519-2/fulltext
