Πέμπτη, 6 Μάι, 2021
20.3 C
Athens

ΣΑΝ ΣΗΜΕΡΑ 6 Μαΐου

ΣΑΝ ΣΗΜΕΡΑ To 1980...Ο Νίκος Γκάλης κάνει το ντεμπούτο του στην Εθνική Ελλάδας, στον αγώνα εναντίον της Σουηδίας (71-79) στο Βεβέ της Ελβετίας για το Προολυμπιακό...

Ένας δημοφιλής αλλά ανυπόστατος αστικός μύθος… για τα επώνυμα

-Ένας δημοφιλής αλλά ανυπόστατος αστικός μύθος που πλανάται επίμονα είναι ότι, δήθεν, το-άκης στα κρητικά επίθετα το επέβαλαν οι Τούρκοι.

Η θεωρία αυτή, υποστηρίζει ότι το-άκης είναι Τουρκική προσθήκη για να υποβιβάσουν τους Κρητικούς, να τους μειώσουν, οπως θα λέγαμε σήμερα λιοντάρι-λιονταράκι

-Άλλη θεωρία είναι ότι τα Κρητικά επίθετα πρόσφατα (σχετικά) γύρισαν σε-άκης. Παλιότερα ήταν ακριβώς το αντίθετο (υπερθετικά) π.χ. Σήφακας, Μανούσακας κ.λπ και όχι Σηφακάκης η Μανουσάκης.

Κατά πάσα πιθανότητα στην ορεινή Κρήτη και ιδιαίτερα στα Σφακιά, θα συναντήσεις πολλά υπερθετικά επίθετα, σε αντίθεση με το υπόλοιπο νησί, γεγονός που τονίζει την καταγωγή τους από τοπικούς καπεταναίους των εθνικοαπελευθερωτικών αγώνων της Μεγαλονήσου …

Ο ΜΥΘΟΣ ΑΥΤΟΣ ΕΙΝΑΙ ΑΝΥΠΟΣΤΑΤΟΣ: Επισήμως οι Τούρκοι δεν είχαν επώνυμα. Μονάχα κατά τα τέλη του 19ου αι μ.Χ., που άρχισε η συστηματική καταγραφή επωνύμων, έγινε κατάχρηση του-άκης, όχι πάντως περισσότερο απ’ό,τι τα-άτος,-άκος, -πούλος,- όγλου (-ίδης, -άδης), -ίτσης (-ίτσας, -’οτζας, -ίτζης),-έλης,-ούτσος κ.λπ, σε άλλες ελληνικές περιοχές.

-Ο Στεφανάκης της Κρήτης γίνεται Στεφανάκος στη Μάνη, Στεφανέας στην Καλαμάτα, Στεφανόπουλος στην Αχαΐα, Στεφανάτος στην Κεφαλονιά, Στεφανίδης στον Πόντο, Στεφανούδης στον Έβρο, Στεφανέλης στην Μυτιλήνη, αλλά και Στεφάνωφ στη Βουλγαρία και τη Ρωσία, Στεφάνοβιτς στη Γιουγκοσλαβία και Στεφανόφσκι στη Πολωνία κ.λπ.

Άρα καμία πρόθεση υποτίμησης των ανθρώπων αυτών, γιατί αν ίσχυε, θα αφορούσε η «υποτιθέμενη υποτίμηση αυτή» όλα τα… Βαλκάνια, άλλά όλα τα παραπάνω ονόματα σημαίνουν ο ΓΙΟΣ ΤΟΥ ΣΤΕΦΑΝΟΥ, υποδηλώνοντας ταυτόχρονα την καταγωγή του.

Άρα η κατάληξη των επιθέτων βασικά παραπέμπει στον τόπο καταγωγής πολιτών, στην προσπάθεια της διοίκησης να μάθει από πού κρατάει η σκούφια, έστω κάποιων από αυτούς, από την πανσπερμια χιλιάδων επιθέτων αδιευκρίνιστης προέλευσης.

Με αυτό το σκεπτικό άρχισε η μετάλλαξη οικογενειακών επιθέτων στα δημόσια αρχεία, π.χ το Δάνδολος σε Δανδουλάκης, το Χαβαλές σε Χαβαλεδάκης, το Ραΐσης (ρεΐς = πλοίαρχος, καπετάνιος καραβιού) σε Ραϊσάκης, το Μαρούλης σε Μαρουλάκης, το Ρόκας σε Ροκάκης, το Μαράθης σε Μαραθάκης, το Λαμπάθης σε Λαμπαθάκης, το Καρδάμης σε Καρδαμάκης, το Καρπούζης σε Καρπουζάκης, το Μπάμιας σε Μπαμιεδάκης, το Μανούσος σε Μανουσάκης, το Αλυγίζος σε Αλυγιζάκης, το Ροσμαρής σε Ροσμαράκης κτλ.

Βέβαια, η φυτική ετυμολογία του Ροσμαράκης είναι λίγο αμφίβολη, λόγω του ότι υφίστανται επώνυμα, όπως π.χ. Τερεζάκης, Ροσμαράκης, Μαρνελάκης και Ζαμπετάκης, που ενδεχομένως προέρχονται από ονόματα απογόνων αριστοκρατισσών από τη Δύση: Αντίστοιχα: Τερέζα Θηρεσία, Ροσμαρή Ροζ Μαρί, Ροδώ Μαρία, Μαρνέλα Μαρινέλλα-Μαρίνα, Ζαμπέτα Ελιζαμπέτα Ελίζαμπετ Ελισσάμπεθ οίκος Ελίσσας, από τις λαλιές της Δυτικής Σημιτικής Ομογλωσσίας!

Σε κάποιες περιοχές της Μεγαλονήσου, π.χ. στα χωριά Ριζών (στο νομό Χανίων, εξού και ριζίτες και ριζίτικα), την επαρχία Σφακίων, τον ορεινό τομέα του νομού Ρεθύμνης (Ανώγεια), σημειώθηκε έντονη αντίθεση ενάντια στην επίσημη καταχώριση των επωνύμων με καταλήξεις -άκης, επειδή είχε διατηρηθεί στη συλλογική μνήμη ότι το να μεταδίδεται το επώνυμο απαράλλακτο, και χωρίς υποκοριστικά, από τον πατέρα στα παιδιά, αποτελεί χαρακτηριστικό αριστοκρατικής καταγωγής, δηλαδή ευγενίας. Οπότε, με νωπό στη συλλογική μνήμη το κύρος των αρχόντων Βενετσιάνων, οι κάτοικοι συγκεκριμένων περιοχών αντιστάθηκαν μαζικά στην ομογενοποίηση του -άκης, που έφερναν οι καλαμαράδες, κυρίως κατά την εποχή της Κρητικής Πολιτείας ([1878-1889], [1896] 1898-1908 [1η Δεκέμβρη 1913]).

Πάντως, πολλοί Μουσουλμάνοι Κρητικοί επίσης αναπτύσσουν παρατσούκλια κι επώνυμα με -άκης, ενώ αρκετοί από αυτούς τα διατηρούν επίσημα μέχρι σήμερα, π.χ στην Κω και στη Ρόδο.

Ο περιβόητος Ιμπραήμ Αληδάκης (18ος αι.), και ακόμα οι: Δελημπασάκης (ντελί- μπασί = επικεφαλής των τρελών, οθωμανικού σώματος ατάκτων), Τσαουσάκης (τσαούς = λοχίας), Προββατάκης, Μεϊμαράκης (μεϊμάρ = αρχιτέκτονας), Μεϊντανάκης (μεϊντάνι = πλατεία), Πιστολάκης, Χαϊδαράκης κ.λπ αποτελούν Ρωμιούς ελληνόφωνους Μουσουλμάνους όλοι.

Το -άκης πρωτοεμφανίστηκε στη Ρωμανία κατά τον 10ο αιώνα μ.Χ., απ’ όταν μαρτυρείται π.χ. η ύπαρξη του αριστοκρατικού οίκου των Ροδοκανάκηδων στην Κωνσταντινούπολη.

Πάντως η χρήση αυτής της κατάληξης για αιώνες θα παραμείνει σπάνια, αλλά και αμφίβολη όπως στην περίπτωση του Χορτάκης-Χορτάτσης-Χορτάτζης, του ομώνυμου οίκου.

Ευρεία χρήση της κατάληξης -άκης θα σημειωθεί για πρώτη φορά κατά τους 15ο-17ο αι. στη Λακωνία, π.χ. Γρηγοράκης, Δαβάκης, Καπετανάκης, Τζανετάκης (μικρός Τζανέτος μικρός Τζανής ή Ζανής = δημοφιλής φραγκογενής εκδοχή του Γιάννης, εκ του Jean) και Τρουπάκης, απ’ όπου θα διαδοθεί με αργό ρυθμό και στην Κρήτη, όπου καταγράφονται ονομαστά παραδείγματα, πριν κατακτήσουν οι Τούρκοι το νησί, και πριν οι Μανιάτες το γυρίσουν σε -άκος.

Ενδιαφέρον παρουσιάζουν επαγγελματικά επώνυμα με -άκης, που υποδηλώνουν και με τι δουλειές καταπιάνονταν οι πρόγονοί μας, όπως π.χ. Βουλουμπασάκης (Μπουλουμπασάκης= μπουλούκ -μπασί = δεκανέας σε ασκέρι οθωμανικό), Σαρτζετάκης (σαρτζέτος, σερτζέντε = λοχίας σε στρατό ιταλόφωνου κράτους), Βιτσαξάκης (Μπιτσαξάκης, μπιτσαξή = μαχαιράς, τουρκιστί), Δερμιτζάκης (Ντερμιτζάκης =ντεμιρτζή = σιδεράς, όπως και Δεμίρης= Σιδέρης).

Αξίζει όμως να σημειωθεί ότι υπάρχουν κι επώνυμα που έχουν εντελώς τυχαία την κατάληξη -άκης, όπως το Μανιάκης εκ του ελληνιστικού & μεσαιωνικού (ο) μανιάκης, ήτοι το περιδέραιο-διακριτικό βαθμού για τους αξιωματικούς του ιππικού. Επίσης, προέκυψε και το Μαζαράκης, (Μαγιαρος=Ούγγρος), το Μενεγάκης εκ του ιταλικού Μενεγάτσιο (Menegazzo), το Μουζάκης εκ της Αρβανίτικης φάρας Μουζάκη (εύφορος τόπος) και το Ταγκαλάκης εκ του τουρκικού Ταγκαλάκ (οπλίτης σε άτακτο σώμα, βλαξ).

Απο τη συχνή της χρήση ή κατάληξη-άκης στα επώνυμα συνδέεται αυτόματα στηνσκέψη μας με την Κρήτη. π.χ. Καζαντζάκης, Χατζιδάκης, Θεοδωράκης, Μητσοτάκης.

Όμως υπάρχει όμως μια σωρεία επωνύμων Κρητικών που μεγαλούργησαν στην Κρήτη και έξω από αυτή, αλλά δεν τελειώνουν σε -άκης.

Βενιζέλος, Κούνδουρος, Χαλης, Κόπακας, Κοπάσης, Δασκαλογιάννης, Πολέντας, Γιάνναρης, Σαρρής, Ντουρουντους, Βαρδινογιάννης, Μάντακας, Πεντάρης, Γαβαλάς, Μελισσινός, Λίτινας, Καλλέργης, Βλαστός, Σκορδίλης, Δαφνομήλης, Ουρανός, Μαρκόπουλος, Θεοτοκόπουλος, Σολωμός, Κορνάρος, Σμπώκος, Σκουλάς, Βρέντζος, Μπαγκέρης, Μαρής, Κοθρής, Ξυλούρης, Δραμουντάνης, Μανουράς, Χαιρέτης, Πλεύρης, Μοάτσος, Παττακός, Μηλιαράς, Κεφαλογιάννης, Σουλτάτος, Σαλούστρος, Κονιός, Παπαδογιάννης, Λεμονιάς, Κατσιας, Μπαντουβάς, Πετρακογιώργης, Πιτσιδιανός, Χνάρης, Μαρούσης, Κουντούρης, Νύχταρης, Συλλιγάρδος, Χαρονίτης, Νταγιαντάς, Σμαραγδής, Παντερής, Φθενός, Χαρούλης, Κουβίδης, Πλουμίδης, Φλουρής, Μαρκατάτος, Κοκοσάκης, Κληρονόμος, Καρέλης, Καλομενόπουλος, Σερέπετσης κ.λπ.

Πέραν βέβαια των παραπάνω επιθέτων που δεν λήγουν σε – άκης, στην Κρήτη υπάρχουν εκατοντάδες επίθετα πολιτών μικρασιατικής αλλά και νησιώτικης καταγωγής (Κάρπαθος, Ρόδος, Κως, Μήλος, Κάλυμνος, Σύμη κ.λπ.) που δεν λήγουν, επίσης, σε –άκης.

Άρα πρόκειται, πράγματι, περί ενός δημοφιλούς μεν, αλλά ανυπόστατου αστικού μύθου δε…

Τα πιο πρόσφατα στη κατηγορία

Δήμος Αθηναίων: rapid test για covid-19 σε συνεργασία με τον ΕΟΔΥ σε Κυψέλη και Σεπόλια

ΕΟΔΥ: Που θα γίνουν δωρεάν έλεγχοι για του κορωνοιό την Πέμπτη 6/5

Κινητές Ομάδες Υγείας (ΚΟΜΥ) του Εθνικού Οργανισμού Δημόσιας Υγείας (ΕΟΔΥ) θα βρίσκονται αύριο, Πέμπτη του Πάσχα 6 Μαΐου, σε κεντρικά σημεία σε ολόκληρη την...
Την απόρριψη του αιτήματος Λαγού πρότεινε η εισαγγελέας

Ανοίγουν τα δικαστήρια από τις 10 Μαΐου

Τη διεύρυνση των διαδικασιών που διεξάγονται ενώπιων των πολιτικών, ποινικών και διοικητικών δικαστηρίων ενέκρινε σήμερα η Επιτροπή των Λοιμοξιολόγων κατά του COVID-19, μετά από σχετική...

Θεσσαλονίκη: Θάνατος 44χρονης γυναίκας από την Χαλάστρα, μετά τον εμβολιασμό της

Συναγερμός έχει σημάνει μετά τον θάνατο μιας 44χρονης γυναίκας από την Χαλάστρα της Θεσσαλονίκης, μετά τον εμβολιασμό της. Η γυναίκα, μητέρα δύο ανήλικων παιδιών, πέθανε...

Self tests: Εντοπίστηκαν πάνω από 7.000 κρούσματα

Έως χθες είχαν καταγραφεί ηλεκτρονικά 2.285.920 δηλώσεις αποτελέσματος αυτοδιαγνωστικού ελέγχου (self test). Aπό τα 54.936 άτομα που προσήλθαν για επανέλεγχο, καταγράφηκαν 7.304 θετικά τεστ. Σήμερα...
Κορωνοϊός: 3.073 νέα κρούσματα και 45 θάνατοι – Στους 645 οι διασωληνωμένοι

Κορωνοϊός: 2.093 κρούσματα – 96 θάνατοι, 765 διασωληνωμένοι

Άλλα 2.093 κρούσματα ανακοίνωσε ο ΕΟΔΥ για το τελευταίο 24ωρο. Το ίδιο διάστημα 96 ασθενείς έχασαν τη ζωή τους, ενώ 765 νοσηλεύονται διασωληνωμένοι σε...
Κορωνοϊός: 1.121 νέα κρούσματα, τα 538 στην Αττική - 29 νεκροί

Περιστέρι: Ουρές έξω από το εμβολιαστικό κέντρο λόγω… internet

Ουρές σχηματίστηκαν το πρωί της Τετάρτης (5/5) έξω από το Mega εμβολιαστικό κέντρο στο Περιστέρι. Ο λόγος, όπως αναφέρθηκε στο μεσημεριανό δελτίο της ΕΡΤ,...

H έκβαση της τουριστικής σεζόν είναι άμεσα συνυφασμένη με την πορεία των εμβολιασμών

Για την πορεία των εμβολιασμών στα νησιά και συγκεκριμένα στη Κω, αλλά και για την έναρξη της τουριστικής περιόδου, μίλησε στον Αθήνα 9.84, η...

Βρείτε μας

7,791ΥποστηρικτέςΚάντε Like
133ΑκόλουθοιΑκολουθήστε
935ΑκόλουθοιΑκολουθήστε

Λαϊκό Θέατρο Σκιών

Τα νέα και τα βίντεο του Καραγκιόζη

Διαβάστε Επίσης

Ο Μύθος της ξεπερνάει ακόμη και τις επαναλήψεις της-Ο Ιησούς από τη Ναζαρέτ

Ο Ιησούς από τη Ναζαρέτ Θεωρείται, δικαιολογημένα, η κλασική τηλεοπτική σειρά που προλογίζει το Πάσχα....

Ο μύθος του σπηλαίου από τον Πλάτωνα που θα σας ανοίξει το μυαλό (βίντεο)

Ο μύθος του σπηλαίου παρουσιάζει τη σχέση των ανθρώπων προς τις βαθμίδες του πραγματικού...

Δήμος Αθηναίων: Ακόμα έξι δημοφιλή πιστοποιητικά με λίγα «κλικ»

Με ταχύτατους ρυθμούς τους οποίους απαιτεί η σημερινή ψηφιακή εποχή αλλά και οι δύσκολες...

Η πιο δημοφιλής τάση στο σεξ σύμφωνα με το Google

Ίσως έχετε προσέξει ότι σειρές και ταινίες παρουσιάζουν ολοένα και συχνότερα ανοιχτές σχέσεις,...

Ο ιστοχώρος χρησιμοποιεί cookies για τη βελτιστοποίηση της εμπειρίας του χρήστη. Με τη χρήση αυτού του ιστοχώρου, αποδέχεστε τη χρήση των cookies.Αποδοχή