Λίγο καιρό πριν, ανέθεσα σε μαθητές μου να γράψουν μια ερευνητική εργασία. Η απόπειρα διόρθωσης έδειξε πως ένα σημαντικό – για να αγνοηθεί – ποσοστό των εργασιών αυτών είχε ανατεθεί σε LLM, δηλαδή σε Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα παραγωγής κειμένων Τεχνητής Νοημοσύνης. Για έναν πολύπειρο δάσκαλο και συγγραφέα δεν είναι δύσκολο να γίνει αντιληπτό ποιο κείμενο είναι από χέρι μαθητή/σπουδαστή και ποιο «όζει» χειρός ΑΙ.
Γράφει ο Δρ Δημήτριος Γκίκας, Φιλόλογος και Διδάκτωρ Πολιτικής Φιλοσοφίας
Πριν βιαστείτε να με χαρακτηρίσετε τεχνοφοβικό ή νεο-Λουδίτη, να ξεκαθαρίσω ότι ο ίδιος χρησιμοποιώ την ΑΙ και τα LLM’s κυρίως για ανεύρεση βιβλιογραφίας ή στη δημιουργία κριτηρίων αξιολόγησης ή υποστηρικτικού υλικού διδασκαλίας (κυρίως παρουσιάσεις και βίντεο) – ως υποβοηθητικό, δηλαδή εργαλείο στη δουλειά μου. Ούτε, βέβαια πιστεύω ότι η χρήση της τεχνολογίας ΑΙ είναι εξ ορισμού κακό. Όμως, ήδη έχω παρατηρήσει έμπρακτα αυτό που πολλές έρευνες έχουν ξεκάθαρα τονίσει: ότι η ΑΙ έχει αρχίσει να δημιουργεί σοβαρά προβλήματα στην ανάπτυξη γλωσσικών δεξιοτήτων, όχι μόνο στους νέους ανθρώπους, αλλά και σε μεγαλύτερες ηλικίες που το χρησιμοποιούν, πλέον, καθημερινά. Κι όταν οι γλωσσικές δεξιότητες εκπίπτουν, εκπίπτει και η ίδια η ποιότητα της σκέψης.
Δύο φαίνεται να είναι οι άμεσες συνέπειες της συχνής και υπερβολικής χρήσης ΑΙ από τον άνθρωπο: i. η ομοιομορφία του παραγόμενου λόγου – άρα και η απώλεια της γλωσσικής ποικιλομορφίας και ii. η επίδραση της διαμορφωμένης στάσης απέναντι σε ζητήματα – άρα, η δημιουργία ενός είδους “opinion leader” απέναντι στον χρήστη. Ας εξηγήσουμε τι σημαίνουν τα παραπάνω.
Η γλωσσική ποικιλομορφία δεν είναι απλώς ο διαφορετικός τρόπος που ο άνθρωπος εκφράζεται – προφορικά ή γραπτά. Είναι η αιτία της δημιουργίας των πλείστων ειδών λόγου: λογοτεχνία/ποίηση, κριτικά κείμενα/δοκίμια, άρθρα γνώμης, πολιτικά/ρητορικά κείμενα, είναι κάποια μόνο από το σύνολο της γραμματείας που παράγει ο άνθρωπος διαχρονικά και σε παγκόσμιο επίπεδο. Φανταστείτε έναν κόσμο όπου αυτή η ποικιλομορφία πεθαίνει, έναν κόσμο χωρίς Όμηρο ή Βιργίλιο ή Δάντη, χωρίς Σοφοκλή ή Σαίξπηρ, χωρίς Πλάτωνα ή Καντ, χωρίς Τζον Λένον ή Μπομπ Ντύλαν, χωρίς Κάφκα, Σάρτρ, Χέμινγουεϊ, Όργουελ κ.ο.κ. Η παραγωγή κειμένων μέσω ΑΙ είναι εξαιρετικά τυποποιημένη, δίχως τα ιδιαίτερα εκείνα στοιχεία που εδράζονται σε διαφορετικές εθνικές παραδόσεις και κουλτούρες και που δημιουργούν την τόσο όμορφη ποικιλία έκφρασης και λόγου που χαρακτηρίζει τον άνθρωπο.
Το δεύτερο θα σημάνει κατ’ ουσίαν την παύση της ανθρώπινης κριτικής σκέψης. Τα πάντα θα διαμορφώνονται από την Τεχνητή Νοημοσύνη, ακόμα και οι πολιτικές μας πεποιθήσεις. Σκεφτείτε έναν κόσμο όπου στην πραγματικότητα αυτά που σκεφτόμαστε δεν είναι τίποτε περισσότερο από μια, στην καλύτερη, τυποποιημένη εκδοχή της πιο «κοινής» άποψης που επικρατεί στον κόσμο ή, στην χειρότερη, το αποτέλεσμα πλύσης εγκεφάλους, προπαγάνδα, δηλαδή την οποία άκριτα κι ανέλεγκτα αποδεχόμαστε για αλήθεια, όπως αποδέχονται, στον περίφημο Πλατωνικό μύθο του σπηλαίου, οι δεσμώτες τις σκιές.
Τα παραπάνω δεν συνιστούν μια απλή κινδυνολογία. Είναι, μονάχα η ανησυχία ενός δασκάλου που, εδώ και χρόνια, μοχθεί για να διδάξει τους μαθητές του όχι απλά να παράγουν κείμενο, αλλά πώς να σκέφτονται. Δυστυχώς, ο μέχρι σήμερα τρόπος χρήσης της ΑΙ ξεκαθαρίζει ότι δεν ήρθε απλώς για να υποβοηθήσει την ανθρώπινη δραστηριότητα που αναφέρεται στην απλή παραγωγή κειμένων, αλλά να αποτελέσει την εύκολη λύση, στην οποία θα αναθέσουμε όχι μόνο το τι θα πούμε, αλλά, το πιο φοβερό, το τι θα σκεφτούμε. Κι αυτή η ανάθεση είναι από τα πιο σοβαρά ζητήματα που κλήθηκε ποτέ ν’ αντιμετωπίσει ο άνθρωπος κατά τη μακραίωνη παρουσία του σ’ αυτόν τον πλανήτη. Διότι πρώτη φορά αναθέτει όχι απλώς μια τεχνητής φύσης εργασία σε μηχανήματα, αλλά την ίδια του την παραγωγή κριτικού λόγου, τη σκέψη του, όσα δηλαδή τον καθιστούσαν, έως χτες, το πιο εξελιγμένο ον στον πλανήτη…
