Η Εθνική Υπηρεσία Πληροφοριών (ΕΥΠ), έδωσε σήμερα στη δημοσιότητα απόρρητα έγγραφα της πρώτης εποχής λειτουργίας της (τότε ΚΥΠ), της περιόδου του «κομμουνιστικού κινδύνου», όπως τον χαρακτήριζε την εποχή εκείνη το επίσημο καθεστώς της χώρας και της εποχής του «Ψυχρού Πολέμου», στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας για την ανάδειξη του ιστορικού αρχείου της υπηρεσίας με τρόπο συστηματικό και οργανωμένο, όπως επισημαίνεται σε σχετική ανακοίνωση.
Η δημοσιοποίηση των αρχείων αυτών είναι η δεύτερη μετά την δημοσιοποίηση των Δελτίων Πληροφοριών για την Κύπρο (Ιούλιος -Αύγουστος 1974) τον Νοέμβριο του 2024, με αφορμή τα 50 χρόνια από την Τουρκική εισβολή και σημειώνεται ότι στόχος είναι «η σταδιακή καθιέρωση μιας τακτικής και μεθοδικής διαδικασίας αποχαρακτηρισμού, που θα επιτρέπει σε ιστορικούς και πολίτες να προσεγγίζουν ακόμη και «δύσκολες» ή «αμφιλεγόμενες» περιόδους της ιστορίας μέσα από την οπτική της εποχής».
Το υλικό που έδωσε σήμερα στη δημοσιότητα η ΕΥΠ, αναρτήθηκε στην ιστοσελίδα της υπηρεσίας, όπου είναι διαθέσιμο σε κάθε ενδιαφερόμενο και αποτελείται από 123 έγγραφα, συνολικής έκτασης περίπου 2.000 σελίδων, από τα πρώτα χρόνια λειτουργίας της Υπηρεσίας, καλύπτοντας την περίοδο από το 1953 έως και το 1959.
Το αρχείο περιλαμβάνει δελτία πληροφοριών, εκτιμήσεις και αναλύσεις που αφορούν, μεταξύ άλλων, στις χώρες του σοβιετικού συνασπισμού, σε δραστηριότητες Ελλήνων του εξωτερικού, στην εσωτερική κατάσταση της χώρας σε σχέση με την κομμουνιστική δράση, καθώς και σε ζητήματα που σχετίζονται με περιοχές ιδιαίτερου εθνικού ενδιαφέροντος, όπως τα Βαλκάνια, η Τουρκία και η Μέση Ανατολή.
Από την ΕΥΠ τονίζεται ότι τα έγγραφα αυτά αντανακλούν το ιστορικό και πολιτικό πλαίσιο της εποχής, όπως διαμορφωνόταν από τις συνθήκες του Ψυχρού Πολέμου και το έντονα πολωτικό μετεμφυλιακό περιβάλλον στην Ελλάδα και όπως είναι φυσικό, η θεματολογία, οι εκτιμήσεις και η φρασεολογία τους, επηρεάζονται καθοριστικά από τις αντιλήψεις και τις προτεραιότητες της περιόδου εκείνης.
Σημειώνεται ακόμη ότι η σημερινή δημοσιοποίηση του συγκεκριμένου υλικού πραγματοποιείται σύμφωνα με τις προβλεπόμενες διαδικασίες και τις διεθνείς πρακτικές και αποτελεί την πρώτη φάση μιας ευρύτερης, διαρκούς προσπάθειας για τη σταδιακή δημοσιοποίηση του ιστορικού αρχείου της Υπηρεσίας, με χρονική συνέχεια και με βάση το προβλεπόμενο ελάχιστο όριο των 50 ετών από τη σύνταξη των εγγράφων.
«Ελπίζω να συμβάλει στις προσπάθειες για καλύτερη κατανόηση, ακόμα και ιδιαίτερα φορτισμένων περιόδων ή ευαίσθητων πτυχών της πρόσφατης ιστορίας μας, στο πλαίσιο μιας συστηματικής, ψύχραιμης, μη συμπλεγματικής, συλλογικής διαδικασίας αυτογνωσίας, που δεν είναι απλώς επιθυμητή, αλλά τελικά απαραίτητη για κάθε δημοκρατική χώρα», αναφέρει ο Διοικητής της ΕΥΠ, Θεμιστοκλής Δεμίρης, στην παρουσίαση που κάνει για την δημοσιοποίηση των συγκεκριμένων εγγράφων.
Όπως σημειώνει ο κ. Δεμίρης, τα Δελτία Πληροφοριών, αλλά και άλλα έγγραφα, αφορούν σε δύο κατηγορίες: Η πρώτη αφορά αυτό που εκλαμβάνονταν τότε ως «κομμουνιστικός κίνδυνος». Στην πλειοψηφία τους περιλαμβάνουν, πληροφορίες, εκτιμήσεις και αναλύσεις για τις τότε κομμουνιστικές χώρες του λεγόμενου «σοβιετικού συνασπισμού», αλλά και για δράσεις Ελλήνων, γνωστών, ή, θεωρούμενων από την Υπηρεσία, «κομμουνιστών», που εργάζονταν, σπούδαζαν ή, γενικότερα, διαβιούσαν στο εξωτερικό. Υπάρχουν επίσης πολλά έγγραφα για την «κομμουνιστική δραστηριότητα στην Ελλάδα», αλλά και την «κατάσταση σε φυλακές και τόπους εξορίας των κομμουνιστών».
Εκτός όμως από τα ως άνω δελτία και έγγραφα, στο υλικό που αποχαρακτηρίζεται και παρουσιάζεται σήμερα, περιλαμβάνεται και μια δεύτερη ενότητα που αφορά δελτία με πληροφορίες για χώρες και περιοχές της άμεσης γειτονιάς μας και πάγιου εθνικού ενδιαφέροντος (Βαλκάνια, Τουρκία, Μέση Ανατολή).
Ο Διοικητής της ΕΥΠ σημειώνει, επίσης, ότι τα έγγραφα και των δύο αυτών κατηγοριών και κυρίως ο τρόπος με τον οποίο έχουν συνταχθεί, επηρεάζονται καθοριστικά από το κλίμα που χαρακτήριζε τη δεκαετία του 50, ιδίως στην Ευρώπη και την Ελλάδα.
Ειδικά για την Ελλάδα εκείνης της εποχής, ο κ. Δεμίρης αναφέρεται στο έντονα πολωτικό μετεμφυλιακό κλίμα, «με το ΚΚΕ να είναι εκτός νόμου και με τον φόβο αποσταθεροποίησης, με τον «κομμουνιστικό δάκτυλο» να αποτελεί βασικό στοιχείο της κυρίαρχης ιδεολογίας», ενώ μια μεγάλη κοινότητα ομοεθνών ζήτησαν καταφύγιο και έζησαν στις κομμουνιστικές χώρες και παράλληλα στο εσωτερικό, ένας τεράστιος, αναλογικά, αριθμός φυλακισμένων και εκτοπισμένων, που θεωρούντο επικίνδυνοι για την ασφάλεια της χώρας, λόγω «κομμουνιστικής ιδεολογίας», οι αντικομμουνιστικές φοβίες και προτεραιότητες του κράτους και της εποχής, η έντονη ενασχόληση με την κομμουνιστική παρουσία και «απειλή», καθορίζουν τον τρόπο οπτικής της τότε ΚΥΠ.
«Με αυτό το πρίσμα θα πρέπει να ιδωθεί, όχι μόνο η επιμέρους θεματολογία, αλλά και η φρασεολογία που επιλέγεται» επισημαίνει ο κ. Δεμίρης και καταλήγει:
«Η δημοσίευση τέτοιου είδους υλικού από έναν κρατικό φορέα, με τα χαρακτηριστικά της ΕΥΠ, επιβεβαιώνει, νομίζω, ότι αυτό το κεφάλαιο της ιστορίας μας έχει κλείσει οριστικά και η χώρα και οι υπηρεσίες της μπορούν πια να βλέπουν ψύχραιμα, με καθαρή ματιά, κριτικά και αυτοκριτικά, ακόμα και ιδιαίτερα φορτισμένες κατά το παρελθόν, περιόδους της ιστορίας τους. Εξυπακούεται ότι οι προσπάθειες για εντοπισμό και αποχαρακτηρισμό αρχειακού υλικού, που θα φωτίσει ακόμα περισσότερο την περίοδο αυτή, καθώς και τον ρόλο και τις αντιλήψεις της Υπηρεσίας θα συνεχιστούν».
