Την πορεία της Τουρκίας από την κατάρρευση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας μέχρι σήμερα, με έμφαση στις μεγάλες αλλαγές που διαμόρφωσαν το τουρκικό κράτος, στην πορεία της χώρας επί προεδρίας Ερντογάν καθώς και στις προκλήσεις που αντιμετωπίζει σήμερα η γειτονική χώρα, περιέγραψε σε συνέντευξή του στον Αθήνα 984 και στην εκπομπή «Ο επισκέπτης της έβδομης μέρας», ο έμπειρος δημοσιογράφος και πρώην ανταποκριτής στην Τουρκία, Γιάννης Μανδαλίδης.
Παράλληλα, συνομιλώντας με τον Δημήτρη Τζιβελέκη, αναφέρθηκε σε ζητήματα όπως οι σχέσεις της Τουρκίας με την Ευρώπη, τις ΗΠΑ και την Ελλάδα, αλλά και στις ξελίξεις στην τουρκική κοινωνία και την πολιτική σκηνή της χώρας.
Σχολιάζοντας τη σύγχρονη πορεία της Τουρκίας, υπογράμμισε τις αντιφάσεις που χαρακτηρίζουν τη χώρα, λέγοντας: «Η Τουρκία είναι η χώρα των αντιφάσεων. Είναι η χώρα που κοιτάει στη Δύση και ζει στην Ανατολή. Πλέον, είναι μια χώρα της Μέσης Ανατολής που αδιαφορεί αν θα γίνει Ευρώπη».
Η κατάρρευση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και η δημιουργία της σύγχρονης Τουρκίας
«Το 1923, με την κατάρρευση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, ουσιαστικά γεννιέται ο τελευταίος εθνικισμός που είχε μείνει στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, που ήταν ο τουρκικός. Οι Τούρκοι ανέπτυξαν εθνικό κίνημα με τους νεότουρκους στα τελευταία χρόνια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Αυτό που έμεινε ιστορική εκκρεμότητα, ήταν ο κουρδικός εθνικισμός που εκφράζεται ως κίνημα ακόμα και στις μέρες μας. Υπό αυτή την έννοια, η κατάρρευση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας ήταν το σημείο που γεννήθηκε ο τουρκικός εθνικισμός. Και από μια πολυεθνική αυτοκρατορία που είχε τις αναφορές της στο Ισλάμ, στην Ανατολή, στον Αραβικό κόσμο εξαιτίας του Ισλάμ, έχοντας χάσει φυσικά και τα ευρωπαϊκά εδάφη της αυτοκρατορίας, γεννήθηκε ένα νέο κράτος το οποίο στηρίχτηκε στις αρχές του τουρκικού εθνικισμού που πολλές φορές είχε και ακραίες εκφάνσεις, με αναφορές στην καταγωγή των Τούρκων στην Κεντρική Ασία. Ο Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ, προσπάθησε πάνω σε αυτά τα απομεινάρια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας να φτιάξει ένα ενιαίο εθνικό σύνολο, μια ενιαία μάζα πολιτών οι οποίοι θα έχουν την αναφορά τους στον τουρκικό εθνικισμό»,
Μεταρρυθμίσεις και προβλήματα
«Η μεγαλύτερη μεταρρύθμιση του Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ, ήταν η κατάργηση του χαλιφάτου και η δημιουργία ενός κοσμικού κράτους στα πρότυπα της Δύσης, του Γαλλικού Διαφωτισμού, του διαχωρισμού του κράτους από τη θρησκευτική εξουσία. Στο πλαίσιο αυτό, μετά την κατάργηση του χαλιφάτου, ξεκίνησε μια τεράστια πορεία μεταρρυθμίσεων που επεδίωκαν να ξηλώσουν τις επιρροές του Ισλάμ, όπως η κατάργηση της οθωμανικής γραφής, που στην πραγματικότητα ήταν αραβική γραφή, η απελευθέρωση της γυναίκας, η ένταξή της στην κοινωνία και η αλλαγή του τρόπου ενδυμασίας καθώς υιοθετήθηκε ένας δυτικός τρόπος. Η Τουρκία βιώνει τα τελευταία 20 χρόνια, κυρίως από την άνοδο του Ερντογάν στην εξουσία, μία φάση αντεπανάστασης. Αυτό δεν σημαίνει αυτό ότι τα 80 χρόνια της κεμαλικής δημοκρατίας που προηγήθηκαν, δεν άφησαν βαθιά τις επιρροές της στη σύγχρονη τουρκική κοινωνία. Δημιουργείται όμως μια νέα κοινωνία , η οποία είναι ένα υβρίδιο της οθωμανικής κληρονομιάς των Τούρκων και του κεμαλισμού».
Ερντογάν και ο εθνικισμός
«Αυτό που ενώνει τον κεμαλισμό με την ιδεολογία του Ερντογάν, είναι ο εθνικισμός. Αλλά και στην περίοδο της εξουσίας του, υπάρχει ένα σημείο καμπής που άλλαξε και ο ίδιος. Μετά το πραξικόπημα του 2016, προκειμένου να μπορέσει να παραμείνει στην εξουσία, συνεργάστηκε με τους Γκρίζους Λύκους. Αυτό σήμαινε ότι στην ισλαμική ιδεολογία του Ερντογάν προστέθηκε και μια επιπλέον συνιστώσα, αυτή του εθνικισμού. Και εκεί υπάρχει μια ταύτιση με τον κεμαλισμό».
«Κυρίαρχες τάσεις»
«Στην Τουρκία υπάρχει ένα μακρόπνοο όραμα να επανέλθει η οθωμανική κληρονομιά, να αναγεννηθούν οι οθωμανικές ιδέες όσον αφορά τη δομή της κοινωνίας. Αυτό όμως, γίνεται με έναν σύγχρονο πια τρόπο. Ας μην ξεχνάμε ότι στην Τουρκία δύο είναι οι κυρίαρχες τάσεις που συγκρούονται. Η μία είναι μία πολιτική τάση που προσβλέπει στη Δύση και η άλλη είναι μία τάση που κοιτάζει προς Ανατολάς και ουσιαστικά έχει την αναφορά της στο Ισλάμ. Αυτές οι δύο τάσεις κατά καιρούς, όχι μόνο στη σύγχρονη Τουρκία, αλλά από την Οθωμανική Αυτοκρατορία , συγκρούονται μεταξύ τους . Είναι ένα εκκρεμές που πηγαίνει από τη μία άκρη στην άλλη».
Πώς αντιλαμβάνεται η Άγκυρα το ρόλο της
«Με την κυβέρνηση Ερντογάν, η Τουρκία έχει πάρει μία στροφή προς την Ανατολή. Στην πραγματικότητα, πατάει σε δύο βάρκες. Αυτό καθορίζεται και από τη γεωγραφία της. Αυτή τη στιγμή, η Τουρκία θεωρεί για τον εαυτό της ότι μπορεί μέσω της ανασύστασης της οθωμανικής κληρονομιάς της, να γίνει μια ισχυρή, παγκόσμια δύναμη».
Ευρωπαϊκή προοπτική της Τουρκίας
«Ο Ερντογάν, τα πρώτα χρόνια της εξουσίας του, εργαλειοποίησε την ευρωπαϊκή προοπτική της Τουρκίας για να μπορέσει να ξηλώσει αυταρχικούς θεσμούς του κεμαλικού κράτους ώστε να εδραιώσει την εξουσία του. Πολλοί τότε πίστευαν ότι είχαν απέναντί έναν εκδημοκρατισμένο Οθωμανό με τον οποίο θα μπορούσαν να συνομιλήσουν. Όσο ο Ερντογάν προσπαθούσε να φτιάξει μια ισχυρή Τουρκία, ερχόταν σε σύγκρουση συμφερόντων με την Ευρωπαϊκή Ένωση αλλά και σε ταύτιση. Μην ξεχνάμε, ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της Τουρκίας και για αυτό η επιμένει τόσο πολύ στον εκσυγχρονισμό της τελωνειακής ένωσης. Την ενδιαφέρουν οι εμπορικές σχέσεις γιατί αισθάνεται αρκετά ισχυρή και ισότιμη της Ευρωπαϊκής Ένωσης».
Ελληνοτουρκικές σχέσεις
«Αυτή τη στιγμή, η στρατηγική της Τουρκίας είναι να σπάσει αυτό που η ίδια αντιλαμβάνεται ως …περικύκλωση για παράδειγμα από την Ελλάδα ή την Κύπρο. Η συνθήκη της Λωζάνης είναι το… πιστοποιητικό γεννήσεως της Τουρκίας. Η Τουρκία κάνει προσπάθειες να γκριζάρει ότι βρίσκεται ανατολικά του 25ου μεσημβρινού, ακόμα και εδάφη γιατί ισχυρίζεται ότι υπάρχουν νησιά στα οποία δεν έχει καθοριστεί το καθεστώς τους. Επίσης και στην Κύπρο , η όποια λύση θα μπορούσε να δεχτεί η Τουρκία θα προέβλεπε μια μορφή επικυριαρχίας στο σύνολο του νησιού. Αυτό είναι που επιδιώκει προκειμένου να μην αισθάνεται εγκλωβισμένη στην Ανατολία».
Σχέσεις Τουρκίας-ΗΠΑ
«Η συμπεριφορά των Τούρκων έναντι των ΗΠΑ είναι αμφίσιμη. Αυτή τη στιγμή, ο αντιαμερικανισμός είναι η πιο ισχυρή τάση στην Τουρκία Το 80% των Τούρκων, ανεξαρτήτως ιδεολογικής αναφοράς, είναι ενάντια στις ΗΠΑ , είτε είναι αριστερά, είτε είναι κέντρο, είτε είναι Ισλάμ. Από την άλλη, όμως, διεκδικούν τόσο τα όπλα των ΗΠΑ όσο και τη συμμαχία τους. Ο Ντόναλτ Τραμπ είχε πει πρόσφατα ότι …”ο Ερντογάν είναι ένας πολύ καλός φίλος, κάνει ό,τι του ζητήσω”. Αυτό, για πολλούς, μπορεί να εξελιχθεί σε μπούμερανγκ για τον Ερντογάν που θέλει μάλιστα να επανεκλεγεί για μια ακόμη θητεία. Επίσης, ο Ερντογάν έχει την πολιτική ικανότητα να μπορεί να περνάει στον κόσμο πράγματα, κάνοντας τα αντίθετα».
Οι μεγαλύτερες προκλήσεις που θα αντιμετωπίσει η Τουρκία
«Το πρόβλημα της Τουρκίας είναι αν και πως θα μπορέσει να υλοποιηθεί το μακρόπνοο σχέδιο της ισχυρής Τουρκίας και στη μετά Ερντογάν εποχή. Αυτό είναι ίσως η μεγαλύτερη πρόκληση».
Τουρκική κοινωνία
«Το μεγαλύτερο πλεονέκτημα της Τουρκίας είναι η γεωγραφική της θέση. Αυτή όμως είναι και η κατάρα της. Είναι μια κοινωνία αντιφάσεων. Συνυπάρχει -ενισχυμένο μάλιστα- το ισλαμικό στοιχείο. Τις τελευταίες δεκαετίες παρατηρείται μια άνοδος των κοινωνικών στρωμάτων που δεν είχαν φωνή στο παρελθόν και που προέρχονται από την Ανατολία , από την περιφέρεια της Τουρκίας και όχι από την Κωνσταντινούπολη, την Άγκυρα ή τη Σμύρνη. Οικονομικά τα βγάζουν πέρα πολύ δύσκολα. Το μεγαλύτερο πρόβλημα που αντιμετωπίζει μια μέση Τουρκική οικογένεια σήμερα είναι η στέγαση και η τροφή. Αλλά ένα μεγάλο κομμάτι της τουρκικής κοινωνίας είναι εκπαιδευμένο σε αυτό. Δεν υπάρχει μια νοοτροπία αντίδρασης, διαδηλώσεων, κινητοποιήσεων. Έχουν μάθει από πάνω τους να υπάρχει ένας ισχυρός” πατέρας” που είναι το κράτος. Ο Ερντογάν είναι ένας άνθρωπος λαϊκός. Προέρχεται από αυτές τις μάζες στις οποίες έδωσε φωνή και ξέρει να μιλάει με αυτές».
Κοινωνικές αντιδράσεις
«Όταν το Μάρτιο του 2025 , ο Ερντογάν έστειλε στη φυλακή τον Ιμάμογλου, κάποιοι αντέδρασαν αλλά μέχρι εκεί. Εμφανής διαφορά στην συμπεριφορά της τουρκικής κοινωνίας, υπήρξε όταν καθαίρεσαν από την αρχηγία του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος των κεμαλικών, τον αρχηγό του, τον Οζγκιούρ Οζέλ και επανέφεραν έναν άνθρωπο ο οποίος ήταν επί 13 χρόνια αρχηγός του κόμματος και έχασε 13 εκλογές έναντι του Ερντογάν. Πολλοί μάλιστα πίστευαν ότι ήταν ο επιθυμητός αντίπαλός του και τον επανέφερε με δικαστική απόφαση στην αρχηγία της αξιωματικής αντιπολίτευσης. Εκεί, πράγματι, υπήρξαν αντιδράσεις από την κοινωνία και μια εκπεφρασμένη οργή που δεν έμοιαζε με το προηγούμενο διάστημα. Ίσως εκεί να έπεσε ο σπόρος για την αντίστροφη μέτρηση του Ερντογάν».
