Με αφορμή τη συνάντηση του Έλληνα πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη με τον πρόεδρο της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στα μέσα της εβδομάδας στην Άγκυρα, ο δημοσιογράφος Γιάννης Μανδαλίδης, καλεσμένος στην εκπομπή “Ο επισκέπτης της έβδομης μέρας” στον Αθήνα 9,84, προχώρησε σε αποτίμηση των επαφών και ανέλυσε τις εξελίξεις στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, εστιάζοντας στην ουσία των δηλώσεων των δύο πλευρών, στα μηνύματα που εξέπεμψε η συνάντηση καθώς και στις προοπτικές που διαμορφώνονται για το μέλλον του ελληνοτουρκικού διαλόγου.
«Ερντογάν και Μητσοτάκης δεν συναντήθηκαν για να λύσουν προβλήματα. Συναντήθηκαν για να μην δημιουργηθούν προβλήματα. Ήταν μια συνάντηση που καθυστέρησε δύο χρόνια. Όλο αυτό το διάστημα, υπήρξαν περίοδοι έντασης οι οποίες διατηρήθηκαν σε ένα ελεγχόμενο επίπεδο» , υπογράμμισε, συνομιλώντας με τον Δημήτρη Τζιβελέκη και πρόσθεσε ότι στόχος ήταν η διατήρηση ενός πλαισίου «ελεγχόμενης έντασης» και η αποφυγή απροόπτων, σε ένα περιβάλλον στρατηγικής ρευστότητας.
Σύμφωνα με τον Γιάννη Μανδαλίδη, αμφότεροι εμφανίστηκαν σαφώς πιο συγκρατημένοι σε σχέση με το παρελθόν, χωρίς όμως να μετακινηθούν από τις πάγιες θέσεις τους. Όπως είπε, ο Έλληνας πρωθυπουργός έθεσε το ζήτημα του casus belli, ενώ από τουρκικής πλευράς δεν υπήρξε υποχώρηση στις γνωστές διεκδικήσεις.
«Σαφώς και οι δύο ηγέτες ήταν πολύ πιο συγκρατημένοι σε σχέση με την ρητορική τους, το προηγούμενο διάστημα. Περιχάραξαν το όριο των διεκδικήσεών τους. Δεν έκανε πίσω ούτε ο Μητσοτάκης ούτε ο Ερντογάν στις κόκκινες γραμμές», πρόσθεσε, συμπληρώνοντας: «Η ρητορική έχει μαλακώσει, όχι όμως και ο στρατηγικός προσανατολισμός της Τουρκίας».
Σχετικά με το casus belli ανέφερε: « Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έθεσε ευθέως το θέμα του casus belli. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, γιατί τέτοια ζητήματα σπανίως τίθενται σε τόσο επίσημο επίπεδο».
Σε ότι αφορά στις προτεραιότητες της Τουρκίας, εκτίμησε ότι τα ελληνοτουρκικά δεν βρίσκονται στην κορυφή της τουρκικής ατζέντας, αντιθέτως, αφορούν τη Συρία και τη Μέση Ανατολή, το Κουρδικό ζήτημα αλλά και τις εσωτερικές πολιτικές ισορροπίες ενόψει των τουρκικών εκλογών του 2028.
Μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης και διάλογος
«Τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης αφορούν τη θεσμοθετημένη συνεργασία μεταξύ των στρατιωτικών επιτροπών των υπουργείων Άμυνας και των Ενόπλων Δυνάμεων των δύο χωρών και πλέον αποτελούν μια σταθερή διαδικασία. Σε αυτό το επίπεδο φαίνεται να έχει συμβάλει η εξομάλυνση των σχέσεων και η Διακήρυξη των Αθηνών, καθώς οι σχετικές συναντήσεις πραγματοποιούνται χωρίς ιδιαίτερη δημοσιότητα ή εντάσεις. Ωστόσο, δεν λείπουν και οι αντιφατικές εικόνες, δηλαδή, από τη μία πλευρά κοινές δραστηριότητες και από την άλλη σκληρή ρητορική ή εκδόσεις NAVTEX στο Αιγαίο. Όσον αφορά τους άλλους δύο πυλώνες του ελληνοτουρκικού διαλόγου, τον πολιτικό διάλογο και τη θετική ατζέντα, η θετική ατζέντα έχει πάει πάρα πολύ καλά, προφανώς επειδή υπάρχει οικονομική συνεργασία και όπου υπάρχει χρήμα οι ορίζοντες ανοίγουν και τα όποια εμπόδια παραμερίζονται.
Αντίθετα, ο πολιτικός διάλογος παραμένει ουσιαστικά παγωμένος. Οι δύο πλευρές έχουν καταθέσει τις θέσεις τους, ακόμη και εγγράφως μέσω των σχεδίων θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού, αποτυπώνοντας για πρώτη φορά τα όρια των διεκδικήσεών τους ως προς τις θαλάσσιες ζώνες. Παρότι οι επαφές συνεχίζονται, δεν έχει καταστεί εφικτό το επόμενο βήμα, το οποίο για την Ελλάδα είναι σαφές και αφορά την προσφυγή στη διεθνή δικαιοδοσία για την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας και της ΑΟΖ».
Η αντιπολίτευση στην Τουρκία
«Στην Τουρκία, το πολιτικό τοπίο στα ελληνοτουρκικά είναι διαφορετικό, καθώς υπάρχει σε μεγάλο βαθμό μια ενιαία γραμμή προσέγγισης του ζητήματος. Ιδίως η αξιωματική αντιπολίτευση ασκεί πίεση στην κυβέρνηση, κατηγορώντας την ότι εμφανίζεται υπερβολικά ενδοτική και υποχωρητική απέναντι στην Ελλάδα. Επενδύει στον αντιπολιτευτικό της λόγο όσον αφορά το θέμα των γκρίζων ζωνών και έχει πείσει την κοινή γνώμη ότι υπάρχουν νησιά αμφισβητούμενης κυριαρχίας όπως οι Οινούσσες, η Γαύδος ή τα Αντικύθηρα τα οποία -όπως λένε- η Ελλάδα αποφάσισε ξαφνικά να τα εποικίσει μετά το 2004 και τα οποία τελούν υπό κατοχή».
Διαφορετική ερμηνεία του διεθνούς δικαίου
«Η Τουρκία επικαλείται συστηματικά το διεθνές δίκαιο, ωστόσο ο τρόπος με τον οποίο το προσεγγίζει και το ερμηνεύει διαφέρει ουσιαστικά από την ελληνική προσέγγιση και από την κυρίαρχη διεθνή ερμηνεία. Κατά την τουρκική οπτική, ακόμη και η εισβολή και η συνεχιζόμενη παρουσία της στην Κύπρο έγινε σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσει τον έλεγχο περιοχών ανατολικά του 25ου μεσημβρινού, καθώς και τη θεωρία των «γκρίζων ζωνών», υποστηρίζοντας ότι ορισμένες νησίδες και βραχονησίδες δεν κατονομάζονται ρητά σε διεθνείς συνθήκες και, συνεπώς, αποτελούν αντικείμενο συζήτησης ως προς την κυριαρχία τους. Παράλληλα, αν και η τουρκική ρητορική το τελευταίο διάστημα εμφανίζεται πιο ήπια, ο στρατηγικός της προσανατολισμός δεν έχει μεταβληθεί. Αντίθετα, σε ορισμένα σημεία διευρύνεται. Αυτό υπενθυμίζεται ανά τακτά διαστήματα, μεταξύ άλλων και μέσω της έκδοσης NAVTEX, που λειτουργούν ως πρακτική αποτύπωση των πάγιων διεκδικήσεών της».
Ανάγκη να μην εμπλακούν τρίτοι παράγοντες στα ελληνοτουρκικά
«Υπάρχει η εντύπωση στην Ελλάδα ότι ο Ερντογάν έχει καλές σχέσεις με τον Τραμπ. Πράγματι υπάρχουν δίαυλοι, όμως στην Τουρκία καλλιεργείται έντονη καχυποψία απέναντι στις ΗΠΑ. Σε επίπεδο ρητορικής, οι Ηνωμένες Πολιτείες συγκαταλέγονται στους βασικούς αντιπάλους, παρά τις προσωπικές σχέσεις των ηγετών».
Πρόγραμμα SAFE
«Αυτή τη στιγμή, ούτε η Ελλάδα ούτε η Τουρκία επιθυμούν ένα «ατύχημα» ή μια ανοιχτή σύγκρουση, για διαφορετικούς λόγους η καθεμία. Με δεδομένο ότι στην Ελλάδα επίκεινται εκλογές το 2027 και στην Τουρκία το 2028, καμία πλευρά δεν θα ήθελε μια ένταση που θα μπορούσε να ξεφύγει από τον έλεγχο. Αντιθέτως, επιδιώκεται η διατήρηση των σχέσεων σε ένα πλαίσιο ελεγχόμενης έντασης. Ταυτόχρονα, η Άγκυρα έχει και άλλες προτεραιότητες και δεν επιθυμεί να εμφανίζεται ότι συγκρούεται ανοιχτά με έναν σύμμαχο. Μην ξεχνάμε θέλει να μπει στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα SAFE. Βέβαια, έχει εισέλθει ούτως ή άλλως, εμμέσως. Από πέρυσι το καλοκαίρι οι τουρκικές βιομηχανίες έχουν μπει στην αεροπορική βιομηχανία της Ιταλίας, συνεργάζονται με ευρωπαϊκές εταιρείες, όπως η Piaggio και η Leonardo S.p.A., ενώ υπάρχουν και συμπράξεις με ισπανικές βιομηχανίες για την κατασκευή πλοίων. Αν και δεν μπορεί να λάβει απευθείας κονδύλια από ευρωπαϊκούς μηχανισμούς λόγω του ελληνικού και κυπριακού βέτο, έχει βρει τρόπους να συμμετέχει μέσω συνεργασιών».
«Καίει» την Τουρκία ο εκσυγχρονισμός της Τελωνειακής Ένωσης με την ΕΕ
«Σε οικονομικό επίπεδο, αυτό που απασχολεί έντονα την Τουρκία αυτή την περίοδο είναι ο εκσυγχρονισμός της Τελωνειακής Ένωσης με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Πρόκειται για μια συμφωνία που ισχύει εδώ και πολλά χρόνια, ωστόσο, οι συνθήκες έχουν πλέον μεταβληθεί και απαιτούνται προσαρμογές. Το ζήτημα καθίσταται ακόμη πιο σύνθετο λόγω των εμπορικών συμφωνιών που συνάπτει η Ευρωπαϊκή Ένωση με τρίτες χώρες, όπως οι χώρες της Mercosur και η Ινδία. Μέσω αυτών των συμφωνιών προβλέπονται χαμηλότεροι ή μηδενικοί δασμοί, με αποτέλεσμα προϊόντα από τις χώρες αυτές να εισέρχονται στην τουρκική αγορά μέσω Ευρώπης με ευνοϊκούς όρους. Αντίθετα, η Τουρκία δεν απολαμβάνει αντίστοιχα πλεονεκτήματα για τις δικές της εξαγωγές προς τις ίδιες χώρες, καθώς δεν συμμετέχει στις συγκεκριμένες συμφωνίες και, συνεπώς, δεν μπορεί να εξάγει με μειωμένους ή μηδενικούς δασμούς».
Σχέσεις με ΗΠΑ και Ευρωπαϊκή Ένωση
«Η βασική αδυναμία της Τουρκίας, εντοπίζεται στην αεροπορική της ισχύ. Δεν μπορείς να διεκδικείς αναβαθμισμένο ρόλο χωρίς να έχεις ισχυρή αεροπορία και αυτή τη στιγμή η Άγκυρα υστερεί σε αυτόν τον τομέα. Το αίτημα προς τις Ηνωμένες Πολιτείες για τα F-35 παραμένει ουσιαστικά παγωμένο και δύσκολα θα επανέλθει στο τραπέζι ενώ και το ζήτημα του εκσυγχρονισμού των F-16 βρίσκεται σε μια παρατεταμένη διαδικασία διαλόγου χωρίς οριστική κατάληξη. Η Τουρκία στράφηκε προς την ευρωπαϊκή επιλογή των Eurofighter και μετά από πολλές πιέσεις, η Γερμανία συναίνεσε να δοθούν τα Eurofighter στην Τουρκία με τον όρο ότι δεν θα χρησιμοποιηθούν σε αερομαχίες στο Αιγαίο».
