Μια νέα μελέτη δείχνει ότι ο τρόπος με τον οποίο «σπάνε» οι τεκτονικές πλάκες δεν καθορίζεται τόσο από το πού ο φλοιός είναι λεπτότερος, αλλά κυρίως από την αρχαία δομή και εξέλιξη του βράχου σε μεγάλο βάθος. Ερευνητές που μελετούν την ενεργή περιοχή διαχωρισμού της Αφρικής ανακάλυψαν ότι παλαιές γεωλογικές διαδικασίες μπορούν να κάνουν τμήματα του φλοιού ασυνήθιστα ανθεκτικά, αλλάζοντας ουσιαστικά το πώς και πού παραμορφώνεται η Γη.
Σε ένα από τα σπάνια ενεργά ρήγματα στην Αφρική – στο Ρήγμα της Ανατολικής Αφρικής – μια διεθνής ερευνητική ομάδα μελέτησε γιατί μερικές περιοχές, αντί να «σπάνε» με την πάροδο του χρόνου, παραμένουν σκληρές και δύσκαμπτες.
Σε αντίθεση με τις παραδοσιακές προσδοκίες, κάποιο τμήμα της αφρικανικής τεκτονικής πλάκας που είχε υποστεί πάχυνση και αραίωση εκατομμύρια χρόνια πριν, δεν έχει αποδυναμωθεί, αλλά παρουσιάζει δυνατή και άκαμπτη συμπεριφορά.
Οι επιστήμονες ανακάλυψαν ότι γύρω στα 80 εκατομμύρια χρόνια πριν, η περιοχή αυτή θερμάνθηκε σημαντικά σε μεγάλο βάθος. Κατά τη διάρκεια αυτής της αρχαίας «γεωθερμικής εκδήλωσης», το νερό και το διοξείδιο του άνθρακα απομακρύνθηκαν από τα πετρώματα. Αυτή η αφυδάτωση έκανε τα βράχια πιο συμπαγή και σκληρά, με αποτέλεσμα να αντιστέκονται πολύ περισσότερο στην παραμόρφωση από ό,τι οι επιστήμονες ανέμεναν.
Το αποτέλεσμα είναι ότι η ενεργή παραμόρφωση, ακόμα και το ηφαιστειακό ρήγμα, περιορίζεται γύρω από αυτή την ανθεκτική περιοχή, αντί να διαπερνά τον φλοιό που θεωρητικά είναι πιο λεπτός.
Παρατηρώντας τον φλοιό σε τρεις διαστάσεις
Για να καταλάβουν τι συμβαίνει σήμερα, οι ερευνητές συνδύασαν σεισμικά δεδομένα με μετρήσεις GPS και σεισμικές δονήσεις. Αυτό τους επέτρεψε να δημιουργήσουν λεπτομερείς 3D χάρτες των δομών του φλοιού και να παρακολουθήσουν πώς κινείται και παραμορφώνεται.
Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η παραμόρφωση παρακάμπτει την αφυδατωμένη και ενισχυμένη ζώνη – δηλαδή, οι δυνάμεις του ρήγματος αναζητούν «πιο εύκολο δρόμο» γύρω της.
Τι σημαίνει αυτό για το μέλλον
Αυτή η ανακάλυψη αλλάζει τον τρόπο που κατανοούμε πώς σχηματίζονται και διαλύονται οι ήπειροι: το παρελθόν ενός τμήματος φλοιού – οι αρχαίες θερμικές και υδραυλικές αλλαγές – μπορεί να καθορίσει το πού και πώς θα σπάσει στην επιφάνεια πολλές δεκάδες εκατομμύρια χρόνια αργότερα.
Επιπλέον, τα αποτελέσματα μπορεί να βοηθήσουν στην καλύτερη κατανόηση σεισμικών κινδύνων, ηφαιστειακής δραστηριότητας, αλλά και στη βελτίωση μοντέλων για φυσικούς πόρους σε παλιούς ρηγματικούς χώρους.
