Η Παγκόσμια Ημέρα αφιερωμένη στην Ελληνική Γλώσσα εκτός από μια ευκαιρία εορτασμού της μακραίωνης ιστορίας της, είναι μια πρόσκληση να αναστοχαστούμε τη δύναμη των λέξεων που, γεννημένες στον ελληνικό λόγο, ξεπέρασαν τον χρόνο και τα σύνορα. Ανάμεσά τους, μια φράση λιτή, κοφτή: «Μολών Λαβέ». Δύο λέξεις που συμπυκνώνουν μια ολόκληρη κοσμοθεωρία ελευθερίας.
Γράφει ο Δρ Δημήτριος Γκίκας, Φιλόλογος και Διδάκτωρ Πολιτικής Φιλοσοφίας
Η φράση αποδίδεται στον Λεωνίδα, βασιλιά της Σπάρτης, λίγο πριν από τη σύγκρουση Ελλήνων και Περσών στις Θερμοπύλες. Απέναντι στην απαίτηση του Ξέρξη, του Πέρση βασιλιά, να παραδώσουν οι Έλληνες τα όπλα, η απάντηση δεν ήταν μια ρητορική επίδειξη, ούτε κάποια μακροσκελής διακήρυξη. Ήταν μια φράση, γεμάτη νόημα και ουσία: «Αν σου βαστά, έλα να τα πάρεις». Στην οικονομία της ελληνικής γλώσσας, το ρήμα σε μετοχή αορίστου («μολών») και η προστακτική («λαβέ») συνθέτουν έναν λιτό λόγο, αλλά λόγο πράξης, όχι κούφιων υποσχέσεων. Λόγος που δεν διαπραγματεύεται, αλλά δεσμεύει.
Αυτός ο δεσμός ανάμεσα στη γλώσσα και την πράξη διατρέχει ολόκληρη την ελληνική ιστορία. Από τις αρχαίες πόλεις-κράτη έως τους νεότερους χρόνους, οι Έλληνες επέλεξαν επανειλημμένα την αυτοθυσία για χάρη της ελευθερίας, αντί της υποταγής. Το «Μολών Λαβέ» δεν υμνεί τον πόλεμο. Υμνεί την ελευθερία ως αξία μη ανταλλάξιμη. Δηλώνει ότι υπάρχουν όρια, πέρα από τα οποία η επιβίωση χωρίς αξιοπρέπεια παύει να είναι επιλογή.
Η διαχρονικότητα της φράσης οφείλεται και στη γλωσσική της καθαρότητα. Δεν χρειάζεται επεξηγήσεις, γιατί η ελληνική γλώσσα, με την ακρίβεια και τη συμπύκνωσή της, επιτρέπει στις λέξεις να «κουβαλούν» όχι μόνο εξαιρετική γλωσσική πραγμάτως, αλλά και ήθος. Έτσι, μία μόνο λιτή φράση μπορεί να ξεπεράσει σε αξία ολόκληρα μανιφέστα. Και γι’ αυτό η φράση επιβιώνει: διότι κάθε εποχή αναγνωρίζει μέσα της τη δική της πρόκληση ν’ αγωνιστεί για τις ίδιες αξίες και τα ίδια ιδανικά, για τα οποία αγωνίστηκαν, χιλιετίες πριν, οι πρόγονοί μας.
Σήμερα, σ’ έναν κόσμο όπου η ελευθερία συχνά θεωρείται δεδομένη ή μετριέται με όρους άσχετους με το πραγματικό της νόημα, το «Μολών Λαβέ» λειτουργεί ως υπενθύμιση. Όχι για να μας καλέσει στα όπλα, αλλά για να μας θυμίσει ότι η ελευθερία απαιτεί ευθύνη, εγρήγορση, θάρρος και, όταν χρειαστεί, θυσία. Έτσι, η ελληνική γλώσσα, με τη μνήμη αιώνων στις λέξεις της, συνεχίζει να μας μαθαίνει πώς να στεκόμαστε όρθιοι…
