Η επιστήμη επαναπροσδιορίζει την κλασική ιδέα των πέντε αισθήσεων, αποκαλύπτοντας ένα πλέγμα αλληλεπικαλυπτόμενων αισθητηριακών εμπειριών που διαμορφώνουν το πώς γευόμαστε, νιώθουμε και αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο. Από τις γεύσεις των φαγητών έως τις ψευδαισθήσεις που προκαλούν τα αεροπλάνα, η αντίληψή μας αποδεικνύεται πολύ πιο ευέλικτη από ό,τι νομίζουμε. Πολλοί επιστήμονες πιστεύουν πλέον πως οι άνθρωποι μπορεί να διαθέτουν περισσότερες από 20 διακριτές αισθήσεις που λειτουργούν ταυτόχρονα.
Πώς οι αισθήσεις μας επηρεάζουν η μία την άλλη
Αυτό που αισθανόμαστε επηρεάζει αυτό που βλέπουμε και αυτό που βλέπουμε επηρεάζει αυτό που ακούμε. Διαφορετικά αρώματα σε ένα σαμπουάν μπορεί να επηρεάσουν το πώς αντιλαμβανόμαστε την υφή των μαλλιών. Για παράδειγμα, το άρωμα του τριαντάφυλλου μπορεί να κάνει τα μαλλιά να φαίνονται πιο μεταξένια.
Τα αρώματα στα γιαούρτια με χαμηλά λιπαρά μπορούν να δημιουργήσουν την αίσθηση πλούσιας και κρεμώδους υφής στον ουρανίσκο, χωρίς να χρειάζεται η προσθήκη περισσότερων γαλακτωματοποιητών. Η αντίληψη των οσμών στο στόμα που ανεβαίνουν προς τη ρινική κοιλότητα, τροποποιείται από το ιξώδες των υγρών που καταναλώνουμε. Το ιξώδες χαρακτηρίζει τη συμπεριφορά ροής ενός υγρού.
Πόσες αισθήσεις έχουν οι άνθρωποι;
Σύμφωνα με τον Τσαρλς Σπενς, καθηγητή Πειραματικής Ψυχολογίας στο Crossmodal Laboratory στην Οξφόρδη, οι νευροεπιστήμονες πιστεύουν πως οι άνθρωποι διαθέτουν από 22 έως και 33 αισθήσεις. Σε αυτές περιλαμβάνεται η ιδιοδεκτικότητα– η ικανότητα του σώματος να λαμβάνει πληροφορίες από το δέρμα, τους στους μύες και τις αρθρώσεις. Η αίσθηση της ισορροπίας βασίζεται στο αιθουσαίο σύστημα των καναλιών του αυτιού καθώς και στην όραση και την ιδιοδεκτικότητα.
Ένα άλλο παράδειγμα είναι η ενδοδεκτικότητα, μέσω της οποίας αντιλαμβανόμαστε αλλαγές στο ίδιο μας το σώμα, όπως μια ελαφρά αύξηση του καρδιακού ρυθμού ή το αίσθημα της πείνας. Διαθέτουμε επίσης αίσθηση αυτενέργειας όταν κινούμε τα άκρα μας- ένα συναίσθημα που μπορεί να χαθεί σε ασθενείς με εγκεφαλικό, οι οποίοι μερικές φορές πιστεύουν ότι το χέρι τους κινείται από κάποιον άλλον. Υπάρχει επίσης και η αίσθηση της ιδιοκτησίας. Ασθενείς με εγκεφαλικό μπορεί να αισθάνονται, για παράδειγμα, ότι το χέρι τους δεν τους ανήκει, παρότι εξακολουθούν να νιώθουν αισθήσεις σε αυτό.
Η γεύση δεν είναι μία μόνο αίσθηση
Ορισμένες από τις παραδοσιακές αισθήσεις είναι συνδυασμοί διαφόρων αισθήσεων. Η αφή, για παράδειγμα, περιλαμβάνει τον πόνο, τη θερμοκρασία, τον κνησμό και τις απτικές αισθήσεις. Όταν γευόμαστε κάτι, βιώνουμε έναν συνδυασμό τριών αισθήσεων: την αφή, την όσφρηση και τη γεύση, οι οποίες συνδυάζονται για να παράγουν τις γεύσεις που αντιλαμβανόμαστε στα τρόφιμα και τα ποτά.
Η γευσιγνωσία καλύπτει τις αισθήσεις που παράγονται από υποδοχείς στη γλώσσα και μας επιτρέπουν να ανιχνεύουμε το αλμυρό, το γλυκό, το ξινό, το πικρό και το ουμάμι (umami). Η λέξη «ουμάμι» προέρχεται από τα ιαπωνικά και σημαίνει «ευχάριστη γεύση» ή «γεύση που ικανοποιεί».
Γιατί η όσφρηση κυριαρχεί στη γεύση
Η όσφρηση παίζει τον κυρίαρχο ρόλο σε αυτό που συνήθως ονομάζουμε «γεύση». Δεν πρόκειται όμως απλώς για την εισπνοή οσμών από το περιβάλλον: οι αρωματικές ενώσεις απελευθερώνονται κατά το μάσημα ή την κατάποση και μεταφέρονται από το στόμα προς τη μύτη μέσω του ρινοφάρυγγα, στο πίσω μέρος του λαιμού.
Η αφή παίζει επίσης το ρόλο της, συνδέοντας τις γεύσεις και τις μυρωδιές και καθορίζοντας τις προτιμήσεις μας για μελάτα ή σφιχτά αυγά και τη βελούδινη υφή της σοκολάτας.
Εξερευνώντας την επιστήμη των αισθήσεων
Οι αισθήσεις αποτελούν ένα πλούσιο πεδίο έρευνας και φιλόσοφοι, νευροεπιστήμονες και ψυχολόγοι συνεργάζονται στο Κέντρο Μελέτης των Αισθήσεων της Σχολής Προηγμένων Σπουδών (Centre for the Study of the Senses του School of Advanced Study) του Πανεπιστημίου του Λονδίνου.
Οι ερευνητές έχουν ανακαλύψει πώς η αλλαγή του ήχου των βημάτων μας μπορεί να επηρεάσει την αίσθηση του βάρους του σώματός μας, πώς ο θόρυβος των αεροσκαφών επηρεάζει την αντίληψη της γεύσης και γιατί ο χυμός ντομάτας είναι η ιδανική επιλογή στο αεροπλάνο. Όπως αναφέρει ο Μπάρι Σμιθ, Διευθυντής του Ινστιτούτου Φιλοσοφίας στη Σχολή Προηγμένων Σπουδών, ενώ η παρουσία λευκού θορύβου μειώνει την αίσθηση του αλμυρού, του γλυκού και του ξινού, το ουμάμι παραμένει αναλλοίωτο. Δεδομένου ότι οι ντομάτες και ο χυμός τους είναι πλούσιοι σε ουμάμι, ο θόρυβος του αεροσκάφους κάνει τη γεύση τους ακόμα πιο έντονη και «νόστιμη».
Πηγή: Science Daily
