Η ένταση στον Περσικό Κόλπο επιστρέφει δυναμικά στο προσκήνιο, φέρνοντας μαζί της τον γνώριμο κίνδυνο μιας ευρύτερης αποσταθεροποίησης. Στο επίκεντρο βρίσκονται για ακόμη μία φορά τα Στενά του Ορμούζ, το στενό πέρασμα που δεν είναι απλώς μια γεωγραφική λεπτομέρεια, αλλά ένας από τους πιο κρίσιμους «διακόπτες» της παγκόσμιας οικονομίας.
Του Δημήτρη Τζιβελέκη
Οι δηλώσεις του Μοχάμαντ Ρεζά Αρέφ, όπως μεταδίδονται από ιρανικά μέσα, δεν αφήνουν πολλά περιθώρια παρερμηνείας. Η φράση «είτε μας αναγνωρίζουν τα δικαιώματά μας στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων είτε μπαίνουμε στο πεδίο της μάχης» δεν φαίνεται να είναι απλώς μια ρητορική έντασης, αλλά μια σαφής στρατηγική τοποθέτηση. Το Ιράν επιχειρεί να μετατρέψει τον γεωγραφικό του έλεγχο σε πολιτικό και διαπραγματευτικό πλεονέκτημα, συνδέοντας την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας με τη διεθνή αναγνώριση των επιδιώξεών του.
Το περιστατικό με τα πυρά κατά πετρελαιοφόρου, σύμφωνα με το UK Maritime Trade Operations, λειτουργεί ως πρακτική επιβεβαίωση αυτής της στρατηγικής. Η τακτική που ακολουθείται ίσως είναι πιο επικίνδυνη γιατί οδηγεί σε μια ελεγχόμενη αστάθεια. Ένα περιβάλλον όπου η ένταση διατηρείται σε οριακό επίπεδο, αρκετά υψηλό ώστε να ασκεί πίεση, αλλά όχι τόσο ώστε να προκαλέσει άμεση, γενικευμένη σύγκρουση.
Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσονται και οι δηλώσεις του Μοτζταμπά Χαμενεΐ περί «νέων ηττών» των αντιπάλων. Η ρητορική αυτή δεν στοχεύει μόνο προς τα έξω, αλλά και προς το εσωτερικό ακροατήριο, ενισχύοντας την εικόνα ισχύος και αντοχής. Παράλληλα, η τοποθέτηση του Ντόναλντ Τραμπ για πιθανή λήξη της εκεχειρίας αν δεν υπάρξει συμφωνία, δείχνει ότι και η άλλη πλευρά κινείται στο ίδιο μοτίβο πίεσης: διαπραγμάτευση υπό τη σκιά της σύγκρουσης.
Το Ισραήλ παραμένει σε κατάσταση αυξημένης επιφυλακής, βλέποντας κάθε ενίσχυση της ιρανικής επιρροής ως άμεση απειλή. Την ίδια ώρα, χώρες όπως η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα κινούνται σε μια λεπτή γραμμή: επιδιώκουν σταθερότητα, αλλά προετοιμάζονται για το ενδεχόμενο αποσταθεροποίησης. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, από την πλευρά της, επιμένει στη διπλωματική οδό, όχι απαραίτητα από επιλογή, αλλά από ανάγκη.
Η οικονομία ως ο πραγματικός «στόχος»
Αν κάτι καθιστά την κρίση αυτή ιδιαίτερα επικίνδυνη, δεν είναι μόνο η στρατιωτική της διάσταση, αλλά η οικονομική της εμβέλεια. Τα Στενά του Ορμούζ είναι ένας από τους σημαντικότερους κόμβους της παγκόσμιας ενεργειακής αλυσίδας. Όταν απειλείται η λειτουργία τους, δεν απειλείται μόνο η περιοχή, αλλά η ίδια η σταθερότητα της διεθνούς οικονομίας.
Η άνοδος των τιμών του πετρελαίου είναι η πρώτη και πιο άμεση συνέπεια και συχνά προκύπτει πριν ακόμη υπάρξει πραγματική διακοπή της ροής. Οι αγορές λειτουργούν με βάση τον φόβο όσο και τα γεγονότα. Αυτός ο φόβος μεταφέρεται γρήγορα στην πραγματική οικονομία: αυξάνει το κόστος μεταφορών, επιβαρύνει την παραγωγή, ενισχύει τον πληθωρισμό.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται σε ιδιαίτερα ευάλωτη θέση. Η ενεργειακή της εξάρτηση την καθιστά ευαίσθητη σε κάθε διαταραχή, ενώ η ήδη επιβαρυμένη οικονομική συγκυρία περιορίζει τα περιθώρια αντίδρασης. Παράλληλα, μεγάλες οικονομίες όπως η Κίνα και η Ινδία βλέπουν το κόστος ενέργειας να απειλεί την αναπτυξιακή τους δυναμική.
Εδώ βρίσκεται και η ουσία: το Ιράν δεν χρειάζεται να κλείσει τα Στενά για να επηρεάσει τον κόσμο. Αρκεί να πείσει ότι μπορεί.
Η σημερινή κατάσταση θυμίζει ένα παιχνίδι ισορροπίας πάνω σε τεντωμένο σχοινί. Όλοι οι εμπλεκόμενοι παίκτες φαίνεται να επιδιώκουν πίεση χωρίς έκρηξη. Όμως η ιστορία έχει δείξει ότι τέτοιες ισορροπίες είναι εγγενώς ασταθείς.
