Αξιωματούχοι στις ΗΠΑ και στο Ισραήλ πληροφορήθηκαν τη Δευτέρα μια σημαντική εξέλιξη, ενώ το τελεσίγραφο του προέδρου Τραμπ πλησίαζε: ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, είχε δώσει εντολή στους διαπραγματευτές του –για πρώτη φορά από την έναρξη του πολέμου– να κινηθούν προς συμφωνία, σύμφωνα με ισραηλινή πηγή, περιφερειακό αξιωματούχο και τρίτη πηγή με γνώση της υπόθεσης.
Σύμφωνα με τπ Axios, ενώ ο Τραμπ απειλούσε δημόσια με ολοκληρωτική καταστροφή, στο παρασκήνιο υπήρχαν ενδείξεις διπλωματικής κινητικότητας. Ωστόσο, ακόμη και πρόσωπα κοντά στον Αμερικανό πρόεδρο δεν γνώριζαν ποια θα ήταν η τελική έκβαση μέχρι την ανακοίνωση της εκεχειρίας.
Τις τελευταίες ώρες πριν τη συμφωνία, οι αμερικανικές δυνάμεις στη Μέση Ανατολή και αξιωματούχοι του Πενταγώνου προετοίμαζαν εκτεταμένη εκστρατεία βομβαρδισμών σε ιρανικές υποδομές, χωρίς να είναι σαφές ποια κατεύθυνση θα ακολουθούσε ο Τραμπ. «Δεν είχαμε ιδέα τι θα συμβεί. Ήταν χαοτικό», δήλωσε αξιωματούχος άμυνας.
Οι σύμμαχοι στην περιοχή προετοιμάζονταν για ενδεχόμενα μαζικά αντίποινα από το Ιράν, ενώ στο εσωτερικό της χώρας πολίτες εγκατέλειπαν τα σπίτια τους για να αποφύγουν πιθανές επιθέσεις.
Η αποτύπωση των διπλωματικών διεργασιών που απέτρεψαν –προς το παρόν– την κλιμάκωση βασίζεται σε συνομιλίες με έντεκα πηγές που είχαν γνώση των διαπραγματεύσεων.
Το πρωί της Δευτέρας, ενώ ο Τραμπ συμμετείχε σε πασχαλινή εκδήλωση στον Λευκό Οίκο, ο ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ, Στιβ Γουίτκοφ, πραγματοποιούσε αλλεπάλληλες τηλεφωνικές επαφές, εμφανώς εκνευρισμένος.
Ο Αμερικανός απεσταλμένος χαρακτήρισε την πρόταση δέκα σημείων που έλαβαν οι ΗΠΑ από το Ιράν «καταστροφή», σύμφωνα με πηγή με άμεση γνώση.
Ακολούθησε μια «χαοτική» ημέρα τροποποιήσεων, με Πακιστανούς διαμεσολαβητές να μεταφέρουν διαδοχικά σχέδια μεταξύ του Γουίτκοφ και του Ιρανού υπουργού Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί, ενώ οι υπουργοί Εξωτερικών Αιγύπτου και Τουρκίας επιχείρησαν να γεφυρώσουν τις διαφορές.
Μέχρι το βράδυ της Δευτέρας, οι διαμεσολαβητές είχαν εξασφαλίσει την έγκριση των ΗΠΑ για αναθεωρημένη πρόταση εκεχειρίας δύο εβδομάδων. Η τελική απόφαση ανήκε στον Χαμενεΐ, ο οποίος –σύμφωνα με τις πηγές– είχε ενεργό ρόλο στις εξελίξεις τη Δευτέρα και την Τρίτη.
Η εμπλοκή του νέου ανώτατου ηγέτη ήταν αναγκαστικά μυστική και χρονοβόρα, καθώς –υπό απειλή δολοφονικής επίθεσης από το Ισραήλ– επικοινωνούσε κυρίως μέσω απεσταλμένων που μετέφεραν σημειώματα.
Δύο πηγές χαρακτήρισαν το «πράσινο φως» του Χαμενεΐ για συμφωνία ως «καθοριστική καμπή».
Σύμφωνα με περιφερειακή πηγή, ο Αμπάς Αραγτσί διαδραμάτισε επίσης κεντρικό ρόλο τόσο στη διαχείριση των διαπραγματεύσεων όσο και στην πειθώ των διοικητών των Φρουρών της Επανάστασης να αποδεχθούν τη συμφωνία.
Η Κίνα φέρεται επίσης να παρότρυνε το Ιράν να αναζητήσει διέξοδο από την κρίση.
Παρά ταύτα, όλες οι κρίσιμες αποφάσεις πέρασαν από τον Χαμενεΐ. «Χωρίς το πράσινο φως του, δεν θα υπήρχε συμφωνία», ανέφερε η ίδια πηγή.
Μέχρι το πρωί της Τρίτης ήταν σαφές ότι υπήρχε πρόοδος, γεγονός που δεν εμπόδισε τον Τραμπ να εκτοξεύσει μία από τις πιο δραματικές απειλές του: «Ένας ολόκληρος πολιτισμός θα πεθάνει απόψε».
Παρά δημοσιεύματα ότι το Ιράν αποχωρούσε από τις συνομιλίες, πηγές που συμμετείχαν στις διαπραγματεύσεις διέψευσαν το ενδεχόμενο, τονίζοντας ότι υπήρχε δυναμική προόδου.
Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Τζέι Ντι Βανς συμμετείχε ενεργά στις επαφές από την Ουγγαρία, κυρίως με τους Πακιστανούς διαμεσολαβητές.
Την ίδια ώρα, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου διατηρούσε συνεχή επικοινωνία με τον Τραμπ, με το Ισραήλ να εκφράζει ανησυχία ότι χάνει τον έλεγχο της διαδικασίας.
Περί το μεσημέρι της Τρίτης (ώρα ΗΠΑ), διαμορφώθηκε κοινή κατανόηση για εκεχειρία δύο εβδομάδων. Τρεις ώρες αργότερα, ο πρωθυπουργός του Πακιστάν Σεχμπάζ Σαρίφ δημοσιοποίησε τους όρους και κάλεσε τις δύο πλευρές να τους αποδεχθούν.
Ο Τραμπ δέχθηκε άμεσα πιέσεις από συμμάχους να απορρίψει τη συμφωνία, ενώ ακόμη και στενοί συνεργάτες του παρέμεναν αβέβαιοι για την τελική του στάση μέχρι την τελευταία στιγμή.
Λίγο πριν ανακοινώσει την απόφασή του, επικοινώνησε με τον Νετανιάχου για να εξασφαλίσει τη δέσμευσή του στην εκεχειρία και στη συνέχεια με τον αρχηγό των ενόπλων δυνάμεων του Πακιστάν, Ασίμ Μουνίρ, για την ολοκλήρωση της συμφωνίας.
Δεκαπέντε λεπτά μετά τη δημόσια δήλωσή του, οι αμερικανικές δυνάμεις έλαβαν εντολή παύσης επιχειρήσεων.
Ο Αμπάς Αραγτσί ανακοίνωσε ότι το Ιράν θα τηρήσει την εκεχειρία και θα ανοίξει το Στενό του Ορμούζ για πλοία που θα κινούνται «σε συντονισμό με τις ιρανικές ένοπλες δυνάμεις».
Παραμένει ασαφές σε ποιο βαθμό θα αποκατασταθεί πλήρως η ναυσιπλοΐα ή πόσο σταθερή θα είναι η στάση του Ισραήλ απέναντι στη συμφωνία.
Ισραηλινός αξιωματούχος δήλωσε ότι ο Νετανιάχου έλαβε διαβεβαιώσεις πως οι ΗΠΑ θα επιμείνουν σε συνομιλίες για την εγκατάλειψη του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος και των βαλλιστικών πυραύλων.
Ο Τζέι Ντι Βανς αναμένεται να ηγηθεί της αμερικανικής αντιπροσωπείας στις συνομιλίες της Παρασκευής στο Πακιστάν.
Ωστόσο, οι διαφορές μεταξύ των δύο πλευρών παραμένουν σημαντικές, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο επανέναρξης των εχθροπραξιών.
Ο υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ Πιτ Χέγκσεθ και η εκπρόσωπος Τύπου του Λευκού Οίκου Καρολάιν Λέβιτ αναμένεται να υπερασπιστούν δημόσια τη στρατηγική Τραμπ, υποστηρίζοντας ότι οι απειλές του συνέβαλαν στην επίτευξη συμφωνίας.
Από την πλευρά του, το Ιράν προβάλλει την αντίθετη εκτίμηση, αφήνοντας ανοιχτό το ερώτημα αν οι απειλές των ΗΠΑ έχουν πράγματι τερματιστεί.
