Σε έναν κόσμο που φοβάται το σώμα, το άγγιγμα συχνά παρεξηγείται. Συγχέεται, περιορίζεται, φορτίζεται. Κι όμως, η σωματική επαφή δεν γεννήθηκε για να υπηρετεί μόνο τη σεξουαλικότητα. Προϋπήρξε. Είναι πρωταρχική. Είναι γλώσσα.
Γράφει ο Ψυχολόγος – Σύμβουλος Γάμου Γιάννης Ξηνάρας
Από τη στιγμή της γέννησης, ο άνθρωπος ρυθμίζεται μέσα από το άγγιγμα. Το σώμα του βρέφους μαθαίνει αν ο κόσμος είναι ασφαλής όχι από λέξεις, αλλά από χέρια που το κρατούν, από επαφή που δεν ζητά τίποτα, μόνο προσφέρει παρουσία.
Η σύγχρονη ψυχολογία και οι νευροεπιστήμες είναι ξεκάθαρες: η σωματική επαφή ενεργοποιεί μηχανισμούς ρύθμισης του νευρικού συστήματος. Η απελευθέρωση ωκυτοκίνης, η μείωση της κορτιζόλης, η αίσθηση ασφάλειας δεν είναι θεωρίες· είναι βιολογία.
Όταν το άγγιγμα απουσιάζει, το σώμα δεν «προσπερνά». Σφίγγεται. Υπερλειτουργεί. Μαθαίνει να βρίσκεται σε εγρήγορση.
Και εδώ γεννιέται μια βαθιά σύγχυση: πολλοί ενήλικες, έχοντας στερηθεί ασφαλή μη σεξουαλική επαφή, μαθαίνουν να συνδέουν κάθε σωματική εγγύτητα αποκλειστικά με το σεξ.
Όχι επειδή έτσι είναι. Αλλά επειδή έτσι έμαθαν να καλύπτουν την ανάγκη τους.
Όρια: όχι για να αποκόπτουν, αλλά για να προστατεύουν
Το να πούμε ότι η σωματική επαφή δεν είναι πάντα σεξουαλική δεν σημαίνει άρση ορίων. Το αντίθετο. Σημαίνει σαφή διάκριση.
Το ασφαλές άγγιγμα:
- δεν διεκδικεί,
- δεν εισβάλλει,
- δεν χειραγωγεί,
- δεν ζητά ανταπόδοση.
Στην ψυχοθεραπεία, τα όρια είναι απολύτως ξεκάθαρα. Και ακριβώς γι’ αυτό, ο θεραπευτικός χώρος μπορεί να μιλήσει για το σώμα χωρίς φόβο. Γιατί εκεί, το σώμα δεν είναι αντικείμενο· είναι φορέας εμπειρίας.
Όταν το σώμα κουβαλά μνήμη
Πολλοί άνθρωποι δυσκολεύονται με τη σωματική επαφή χωρίς να γνωρίζουν το γιατί. Η απάντηση συχνά δεν βρίσκεται στο παρόν, αλλά στη σωματική μνήμη.
Το σώμα θυμάται:
- αγγίγματα που δεν σεβάστηκαν,
- απουσία επαφής όταν υπήρχε ανάγκη,
- σύγχυση ανάμεσα στη φροντίδα και στη διεκδίκηση.
Έτσι, ένας ενήλικας μπορεί να αποφεύγει το άγγιγμα ή να το σεξουαλικοποιεί υπερβολικά, όχι από επιθυμία, αλλά από έλλειψη ασφαλούς εμπειρίας.
Η ψυχοθεραπεία δεν «διορθώνει» το σώμα. Το ακούει.
Η θεραπευτική σχέση και το σώμα
Αν και η ψυχοθεραπεία δεν περιλαμβάνει σωματική επαφή, περιλαμβάνει κάτι εξίσου ισχυρό: σωματική επίγνωση. Τον τρόπο που κάποιος κάθεται, αναπνέει, σφίγγεται όταν μιλά, αποσύρεται όταν πλησιάζει σε δύσκολα συναισθήματα.
Ο ψυχοθεραπευτής δεν αγγίζει το σώμα, αλλά συνομιλεί μαζί του. Και μέσα από αυτή τη διαδικασία, ο άνθρωπος αρχίζει να ξεχωρίζει:
- την εγγύτητα από την απειλή,
- την επαφή από τη διεκδίκηση,
- τη σύνδεση από τη σύγχυση.
Η αποκατάσταση της φυσικής σχέσης με το άγγιγμα
Η υγιής σχέση με τη σωματική επαφή δεν είναι ούτε αποστειρωμένη ούτε ανεξέλεγκτη. Είναι ζωντανή, συνειδητή και οριοθετημένη.
Σημαίνει ότι μπορώ:
- να νιώσω κοντά χωρίς να φοβηθώ,
- να βάλω όριο χωρίς ενοχή,
- να δεχτώ φροντίδα χωρίς να τη μεταφράσω ως απαίτηση.
Αυτό δεν διδάσκεται με συμβουλές. Καλλιεργείται με εμπειρία, επίγνωση και συχνά ψυχοθεραπευτική δουλειά.
Κλείνοντας
Το άγγιγμα δεν είναι από μόνο του επικίνδυνο. Η σύγχυση είναι.
Όταν ξεκαθαρίζουμε ότι η σωματική επαφή μπορεί να είναι απλώς ανθρώπινη, τότε το σώμα ανακουφίζεται. Και όταν το σώμα ανακουφίζεται, ο άνθρωπος μαθαίνει ξανά να σχετίζεται, με λιγότερο φόβο και περισσότερη αλήθεια.
