Οι περισσότεροι άνθρωποι πιστεύουν ότι ξέρουν τι φοβούνται. Λένε «φοβάμαι την αποτυχία», «φοβάμαι τη μοναξιά», «φοβάμαι την απόρριψη». Κι όμως, συχνά αυτό που ονομάζουμε φόβο είναι μόνο η επιφάνεια. Από κάτω κρύβεται κάτι πιο βαθύ, πιο σιωπηλό, πιο καθοριστικό.
Γράφει ο Ψυχολόγος-Σύμβουλος Γάμου Γιάννης Ξηντάρας
Υπάρχουν φόβοι που δεν φωνάζουν, δεν εμφανίζονται ως πανικός ή άγχος… Εμφανίζονται ως αναβολή, ως υπερπροσπάθεια, ως ανάγκη ελέγχου, ως αποφυγή αλλαγής. Και επειδή μοιάζουν «λογικοί», περνούν απαρατήρητοι, μέχρι τη στιγμή που συνειδητοποιούμε ότι ζούμε μια ζωή μικρότερη από αυτή που θα μπορούσαμε.
Ο φόβος ως μηχανισμός προστασίας
Στην ψυχολογία, ο φόβος δεν θεωρείται εχθρός. Είναι ένας μηχανισμός που δημιουργήθηκε για να προστατεύει. Ο νους μαθαίνει μέσα από εμπειρίες τι πονά, τι απειλεί, τι αποσταθεροποιεί και προσπαθεί να μας κρατήσει ασφαλείς.
Το πρόβλημα δεν είναι ότι φοβόμαστε. Το πρόβλημα είναι όταν ο φόβος βασίζεται σε παλιά δεδομένα και συνεχίζει να καθορίζει τη ζωή μας στο παρόν. Όταν ο νους λειτουργεί με μνήμες και όχι με πραγματικότητα, τότε η προστασία μετατρέπεται σε περιορισμό.
Οι «αόρατοι» φόβοι της καθημερινότητας
Πολλοί φόβοι δεν αναγνωρίζονται ως τέτοιοι. Ο φόβος της απόρριψης μπορεί να εμφανιστεί ως ανάγκη να είμαστε πάντα «καλοί», ο φόβος της αποτυχίας ως τελειομανία, ο φόβος της εγκατάλειψης ως συναισθηματική απόσταση…
Αυτοί οι φόβοι δεν παραλύουν: οργανώνουν τη ζωή! Καθορίζουν επιλογές, σχέσεις, επαγγελματικές αποφάσεις. Και επειδή μοιάζουν με χαρακτήρα («έτσι είμαι εγώ»), σπάνια αμφισβητούνται.
Πότε ο φόβος γίνεται ταυτότητα
Όταν ένας φόβος επαναλαμβάνεται για χρόνια χωρίς να διερευνηθεί, αρχίζει να συγχέεται με τον εαυτό. Ο άνθρωπος δεν λέει πια «φοβάμαι», αλλά «δεν είμαι για αυτά», «δεν μου ταιριάζει», «δεν μπορώ».
Εδώ ακριβώς παρεμβαίνει η ψυχοθεραπεία. Όχι για να «διώξει» τον φόβο, αλλά για να τον αποσυνδέσει από την ταυτότητα. Να τον μετατρέψει από αόρατο καθοδηγητή σε αναγνωρίσιμη εμπειρία.
Η ψυχοθεραπεία ως χώρος συνάντησης με τον φόβο
Στην ψυχοθεραπεία, ο φόβος δεν αντιμετωπίζεται με πίεση ή υπέρβαση. Αντιμετωπίζεται με κατανόηση. Ο ψυχοθεραπευτής δεν ρωτά «πώς θα τον ξεπεράσουμε;» αλλά «πότε εμφανίστηκε; τι προσπαθεί να προστατεύσει; τι θα συνέβαινε αν δεν υπήρχε;».
Μέσα από αυτή τη διαδικασία, ο φόβος χάνει τη δύναμή του όχι επειδή εξαφανίζεται, αλλά επειδή παύει να λειτουργεί στο σκοτάδι.
Από τον φόβο στην ελευθερία επιλογής
Η ελευθερία δεν είναι η απουσία φόβου. Είναι η δυνατότητα να επιλέγεις παρότι φοβάσαι. Όταν ο άνθρωπος αρχίζει να αναγνωρίζει τους φόβους του, αποκτά χώρο. Και μέσα σε αυτόν τον χώρο, γεννιέται η επιλογή.
Αυτό είναι ίσως το πιο ουσιαστικό κομμάτι της αυτοβελτίωσης: όχι να γίνουμε άφοβοι, αλλά να μην αφήνουμε τον φόβο να αποφασίζει για εμάς.
Οι φόβοι μας λένε ιστορίες: Ιστορίες για το παρελθόν μας, για όσα μας πλήγωσαν, για όσα χρειάστηκε να αντέξουμε. Όταν τους ακούμε με ενσυναίσθηση, παύουν να μας κυβερνούν. Και τότε, σιγά σιγά, ο άνθρωπος αρχίζει να ζει όχι πιο ασφαλώς, αλλά πιο αληθινά.
