Υπάρχουν ζευγάρια που ζουν μαζί, μοιράζονται καθημερινότητα, αποφάσεις, ευθύνες κι όμως νιώθουν συναισθηματικά μακριά. Μιλούν, συνεννοούνται, οργανώνουν τη ζωή τους, αλλά κάτι λείπει. Μια αίσθηση εγγύτητας. Ένα «σε νιώθω» που δεν χρειάζεται εξηγήσεις.
Γράφει ο Ψυχολόγος – Σύμβουλος Γάμου Γιάννης Ξηντάρας
Αυτό το κάτι, στην ψυχολογία των σχέσεων, ονομάζεται συναισθηματική διαθεσιμότητα. Και δεν είναι ούτε αυτονόητο, ούτε μόνιμο. Είναι μια δυναμική κατάσταση που καλλιεργείται (ή χάνεται) μέσα στον χρόνο.
Τι σημαίνει συναισθηματική διαθεσιμότητα στο ζευγάρι
Συναισθηματικά διαθέσιμος σύντροφος δεν είναι εκείνος που συμφωνεί πάντα, ούτε εκείνος που δεν θυμώνει. Είναι αυτός που μπορεί να παραμείνει παρών ακόμη και όταν η σχέση δυσκολεύει. Να ακούσει χωρίς άμυνα. Να μιλήσει χωρίς επίθεση. Να εκφράσει ανάγκες χωρίς να ακυρώνει τις ανάγκες του άλλου.
Στο ζευγάρι, η συναισθηματική διαθεσιμότητα δημιουργεί τον χώρο όπου μπορεί να υπάρξει πραγματική οικειότητα. Όχι η συγχώνευση, αλλά η επαφή δύο ξεχωριστών ανθρώπων που επιλέγουν να συναντηθούν.
Πώς χάνεται η συναισθηματική διαθεσιμότητα
Σπάνια χάνεται απότομα. Συνήθως αποσύρεται σιωπηλά. Μέσα από μικρές αποστάσεις που δεν συζητήθηκαν, παράπονα που καταπιέστηκαν, ανάγκες που έμειναν ανείπωτες. Όταν η σχέση μετατρέπεται σε διαχείριση καθημερινότητας, η συναισθηματική επαφή αρχίζει να φθίνει.
Πολλοί σύντροφοι μαθαίνουν να προστατεύονται: κλείνονται, αποφεύγουν, λειτουργούν «λογικά». Όμως η σχέση δεν υποφέρει από έλλειψη λογικής, υποφέρει από έλλειψη συναισθηματικής παρουσίας. Και τότε γεννιέται το γνώριμο αίσθημα: «είμαστε μαζί, αλλά δεν είμαστε κοντά».
Όταν ο άλλος δεν είναι συναισθηματικά διαθέσιμος
Η συναισθηματική μη διαθεσιμότητα συχνά βιώνεται ως απόρριψη. Ο ένας ζητά επαφή, ο άλλος αποσύρεται. Ο ένας μιλά, ο άλλος σιωπά. Και όσο αυτή η ανισορροπία επαναλαμβάνεται, τόσο η σχέση φορτίζεται με θυμό, απογοήτευση ή παραίτηση.
Στη συμβουλευτική γάμου, συχνά αναδύεται μια βασική αλήθεια: οι περισσότεροι άνθρωποι δεν αρνούνται τη σύνδεση· απλώς δεν ξέρουν πώς να παραμείνουν μέσα της χωρίς να χάσουν τον εαυτό τους. Έτσι, επιλέγουν την απόσταση ως άμυνα.
Η συναισθηματική διαθεσιμότητα ως πράξη θάρρους
Το να είσαι συναισθηματικά διαθέσιμος σε μια σχέση απαιτεί θάρρος. Σημαίνει να εκτεθείς. Να παραδεχτείς φόβους, ανασφάλειες, επιθυμίες. Να ρισκάρεις να μην γίνεις κατανοητός. Και αυτό δεν είναι εύκολο, ειδικά για ανθρώπους που έμαθαν ότι η αγάπη συνδέεται με τον έλεγχο ή την απόσυρση.
Όμως χωρίς αυτό το ρίσκο, η σχέση μένει ασφαλής αλλά άδεια. Λειτουργική, αλλά χωρίς ζωντάνια. Η συναισθηματική διαθεσιμότητα δεν εγγυάται ότι δεν θα υπάρξουν συγκρούσεις· εγγυάται όμως ότι η σχέση μπορεί να τις αντέξει.
Ο ρόλος της ψυχοθεραπείας ζευγαριών
Στην ψυχοθεραπεία ζευγαριών, η συναισθηματική διαθεσιμότητα δεν «διδάσκεται» μηχανικά. Αναδύεται καθώς οι σύντροφοι αρχίζουν να κατανοούν τα μοτίβα τους. Πότε πλησιάζουν, πότε απομακρύνονται, τι φοβούνται όταν η σχέση γίνεται πιο αληθινή.
Ο ψυχοθεραπευτής λειτουργεί ως ασφαλές πλαίσιο μέσα στο οποίο το ζευγάρι μπορεί να δοκιμάσει νέους τρόπους επαφής… λιγότερο αμυντικούς, πιο ειλικρινείς. Και συχνά, εκεί, αρχίζει να ξαναχτίζεται η χαμένη εγγύτητα.
Η συναισθηματική διαθεσιμότητα δεν είναι δεδομένη επειδή αγαπιόμαστε. Είναι επιλογή που ανανεώνεται. Είναι το «είμαι εδώ» που δεν λέγεται μόνο με λόγια, αλλά με παρουσία. Και ίσως, τελικά, αυτό να είναι το πιο ουσιαστικό θεμέλιο μιας σχέσης: όχι να μη χαθούμε ποτέ, αλλά να μπορούμε να επιστρέφουμε ο ένας στον άλλον.
