Η έκταση της Ευρώπης που πλήττεται από δασικές και άλλες πυρκαγιές θα έχουν σχεδόν τριπλασιαστεί έως το 2100 σύμφωνα με μια νέα (δυσοίωνη) μελέτη. Οι ερευνητές προειδοποιούν ότι ένα θερμότερο και ξηρότερο κλίμα θα κάνει τις πυρκαγιές συχνότερες και πιο εκτεταμένες στο μέλλον.
Σε ένα «σενάριο υψηλών εκπομπών», όπου οι χώρες δεν λαμβάνουν μέτρα για τον περιορισμό της ρύπανσης, οι θερμοκρασίες θα μπορούσαν να αυξηθούν κατά 3,6 βαθμών Κελσίου σε σχέση με τον προβιομηχανικό μέσο όρο. Χρησιμοποιώντας υπολογιστικά μοντέλα οι ερευνητές προβλέπουν ότι αυτό θα αυξήσει την έκταση της Ευρώπης που επηρεάζεται από πυρκαγιές κατά 193%, φτάνοντας τα 53,000 τετραγωνικά χιλιόμετρα ετησίως.
Η αύξηση αυτή θα κατανεμηθεί σε μεγάλο μέρος της Δυτικής και Κεντρικής Ευρώπης καθώς και στη Μεσόγειο, όπου ήδη βρίσκεται σε εξέλιξη μια εποχή πυρκαγιών που σπάει ρεκόρ. Ωστόσο οι ερευνητές προβλέπουν επίσης ότι η ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή θα οδηγήσει στην εκδήλωση πυρκαγιών σε περιοχές της Ευρώπης που μέχρι σήμερα δεν επηρεάζονταν από μεγάλες φωτιές.
«Οι πυρκαγιές στη Γαλλία, την Ισπανία και την Ελλάδα δείχνουν πόσο γρήγορα οι θερμές, ξηρές και θυελλώδεις καιρικές συνθήκες μπορούν να υπερφορτώσουν τους πυροσβέστες και τους διαθέσιμους πόρους τους. Με την κλιματική αλλαγή, οι συνθήκες θα μπορούσαν να γίνουν τόσο ακραίες ώστε να φτάσουμε πραγματικά στα όρια του τι μπορούμε να κάνουμε για να προλάβουμε και να αντιμετωπίσουμε τις πυρκαγιές όταν αποκτήσουν ένα συγκεκριμένο μέγεθος» αναφέρει η συν-συγγραφέας της μελέτης Δρ. Κίρστεν Θονίκε από το Ινστιτούτο Έρευνας Κλιματικής Επίδρασης στο Πότσνταμ.
Οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου αυξάνουν τη μέση παγκόσμια θερμοκρασία και κάνουν τις παρατεταμένες περιόδους ζέστης και ξηρασίας συχνότερες και εντονότερες. Ο συν-συγγραφέας της μελέτης καθηγητής Τόμας Χίκλερ από το Senckenberg Society for Nature Research υποστηρίζει ότι «σχεδόν όλη» η αύξηση των πυρκαγιών τις τελευταίες δεκαετίες οφείλεται στην ανθρώπινη δραστηριότητα.
Αντίστοιχα σύμφωνα με τον Χίκλερ όλη η αύξηση που θα παρατηρηθεί στο μέλλον θα οφείλεται άμεσα στις ανθρώπινες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου. Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν μια σειρά από υπολογιστικά μοντέλα για να προβλέψουν πώς η κλιματική αλλαγή θα επηρεάσει την έκταση των πυρκαγιών στο μέλλον.
Τα μοντέλα προσομοιώνουν τον τρόπο με τον οποίο οι αλλαγές στο κλίμα και στις καιρικές συνθήκες επηρεάζουν την ανάπτυξη της βλάστησης, την υγρασία, την ταχύτητα των ανέμων, ακόμη και παράγοντες όπως ο αριθμός των κεραυνών. Στη συνέχεια, αυτοί οι παράγοντες συνδυάζονται με προβλέψεις για τις αλλαγές στη χρήση της γης όπως η αποψίλωση για γεωργικούς σκοπούς και τις μεταβολές στην πληθυσμιακή πυκνότητα ώστε να υπολογιστεί η έκταση που θα επηρεάζεται από τις πυρκαγιές.
Εάν ο κόσμος δεν λάβει μέτρα για τη μείωση των εκπομπών, οι προσομοιώσεις προβλέπουν σημαντική αύξηση των καμένων εκτάσεων σε ολόκληρη την Ευρώπη. Αυτό οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην αύξηση των «ακραίων καιρικών συνθηκών για την εκδήλωση πυρκαγιών», που προκαλείται από μεγαλύτερες και βαθύτερες θερινές ξηρασίες.
Ωστόσο οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης ότι η έκταση που θα επηρεάζεται από πυρκαγιές θα αυξηθεί ακόμη και αν δράσουμε τώρα για τη μείωση των εκπομπών. Σε ένα «σενάριο χαμηλών εκπομπών», όπου η αύξηση της θερμοκρασίας περιορίζεται στους 1,8 βαθμούς Κελσίου μέχρι το τέλος του αιώνα θα καίγεται κάθε χρόνο 39% περισσότερη γη. Ο καθηγητής Χίκλερ εξηγεί ότι αυτό οφείλεται σε ένα φαινόμενο γνωστό ως «warming in the pipeline», δηλαδή τη θέρμανση που έχει ήδη «εγκλωβιστεί» στο κλιματικό σύστημα.
«Το κλιματικό σύστημα αντιδρά αργά. Το μεγαλύτερο μέρος της επιπλέον θερμότητας που παγιδεύεται στην ατμόσφαιρα από τα περισσότερα αέρια του θερμοκηπίου καταλήγει στους ωκεανούς και χρειάζεται πολύς χρόνος μέχρι το αλληλεξαρτώμενο σύστημα ωκεανών ατμόσφαιρας να φτάσει σε μια νέα κατάσταση ισορροπίας που αντιστοιχεί στις επιδράσεις των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Επιπλέον, έχουμε προκαλέσει και άλλες διαδικασίες που δημιουργούν θετικές ανατροφοδοτήσεις, όπως η αυξανόμενη τήξη του μόνιμα παγωμένου εδάφους, η οποία απελευθερώνει CO₂ στην ατμόσφαιρα» εξηγεί ο Χίκλερ.
Οι συνετές πολιτικές για τη μείωση των εκπομπών μπορούν να βοηθήσουν την Ευρώπη να αποφύγει τις χειρότερες αυξήσεις των πυρκαγιών, όμως μια αυξανόμενη απειλή θεωρείται πλέον αναπόφευκτη. Αυτό αποτελεί δυσοίωνη προειδοποίηση για πολλές ευρωπαϊκές χώρες που ήδη αντιμετωπίζουν μία από τις χειρότερες περιόδους πυρκαγιών που έχουν καταγραφεί.
Γιατί αυξάνονται οι ημέρες με «καιρικές συνθήκες πυρκαγιάς»;
- Θερμότερα καλοκαίρια: Οι υψηλότερες θερμοκρασίες ξηραίνουν τα δάση, τα λιβάδια και τους θαμνώνες ταχύτερα, καθιστώντας τα ευκολότερα αναφλέξιμα
- Λιγότερη υγρασία: Οι μεγαλύτερες περίοδοι ξηρασίας κάνουν τη βλάστηση να χάνει νερό και να μετατρέπεται σε ιδιαίτερα εύφλεκτη «καύσιμη ύλη»
- Ισχυρότεροι άνεμοι: Οι ισχυροί άνεμοι τροφοδοτούν τις φλόγες, μεταφέρουν καύτρες σε μεγάλες αποστάσεις και κάνουν τις πυρκαγιές πολύ δυσκολότερες στον έλεγχο
- Περισσότεροι καύσωνες: Η Ευρώπη βιώνει συχνότερους και εντονότερους καύσωνες, δημιουργώντας μεγαλύτερες περιόδους ακραίου κινδύνου πυρκαγιάς
- Ξηρότερη βλάστηση: Ακόμη και μια μικρή σπίθα — από κεραυνό, μηχανήματα ή ένα πεταμένο τσιγάρο — είναι πιθανότερο να προκαλέσει μια γρήγορα εξαπλούμενη πυρκαγιά
- Κλιματική αλλαγή: Οι επιστήμονες λένε ότι η υπερθέρμανση του πλανήτη αυξάνει τον αριθμό των ημερών με τις θερμές, ξηρές και θυελλώδεις συνθήκες που δημιουργούν επικίνδυνο «καιρό πυρκαγιάς», ιδιαίτερα στη Νότια Ευρώπη
Σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση έχουν ήδη καεί 6.060 τετραγωνικά χιλιόμετρα γης πάνω από δυόμισι φορές τον μέσο όρο των τελευταίων 20 ετών για αυτή την περίοδο του έτους.
Η Ελλάδα, η Γαλλία, η Ισπανία, το Βέλγιο, η Πορτογαλία και η Κροατία έχουν πληγεί από ένα νέο κύμα πυρκαγιών που έχει εκτοπίσει χιλιάδες ανθρώπους. Την περασμένη εβδομάδα, μια πυρκαγιά εξαπλώθηκε γρήγορα στο φυσικό πάρκο Hautes Fagnes στο ανατολικό Βέλγιο κοντά στα σύνορα με τη Γερμανία.
Πρόκειται για τη μεγαλύτερη πυρκαγιά που έχει καταγραφεί στη χώρα, ξεπερνώντας μια φωτιά του 2011 που είχε κάψει σχεδόν 14 χιλιάδες στρέμματα σύμφωνα με στοιχεία του Ευρωπαϊκού Συστήματος Πληροφοριών για τις Δασικές Πυρκαγιές. Η Βρετανία έχει επίσης καταγράψει πλέον τη χειρότερη περίοδο πυρκαγιών στην ιστορία του με τους πυροσβέστες να έχουν αντιμετωπίσει περισσότερες από 1,132 πυρκαγιές σε ολόκληρη τη χώρα.
Ο αριθμός αυτός ξεπέρασε το σύνολο των 1,017 πυρκαγιών που καταγράφηκαν σε ολόκληρο το προηγούμενο έτος, ενώ απομένουν ακόμη τέσσερις μήνες για να ολοκληρωθεί το 2026. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ωστόσο, ότι η καλή προετοιμασία θα μπορούσε να περιορίσει σημαντικά τις πιθανές καταστροφές.
Η συνεχής βελτίωση της διαχείρισης των πυρκαγιών θα μπορούσε να μειώσει την καμένη έκταση κατά 92% σε ένα μέλλον με θέρμανση 1,8°C και κατά 72% σε ένα μέλλον με θέρμανση 3,6 βαθμούς Κελσίου. Ωστόσο, προειδοποιούν επίσης ότι αυτές οι προβλέψεις ενδέχεται να είναι υπερβολικά αισιόδοξες στο χειρότερο σενάριο.
«Εάν η Ευρώπη αυξήσει τις επενδύσεις στη διαχείριση των πυρκαγιών, οι προβλέψεις μας δείχνουν ότι αυτό μπορεί να κάνει σημαντική διαφορά. Αλλά εάν οι πυρκαγιές γίνουν πραγματικά ακραίες, η ικανότητά μας να τις περιορίσουμε μπορεί να καταρρεύσει και δεν γνωρίζουμε ακόμη πού ακριβώς βρίσκεται αυτό το όριο» λέει ο Χίκλερ.
