Ποιο αξιακό σύστημα προετοιμάζει έναν ολόκληρο λαό και την κεφαλή του να απαρνηθεί ακόμα και τη ζωή του για χάρη της αξιοπρέπειας, της ελευθερίας, της πίστης και της ιστορικής διαδρομής του έθνους του; Ποιο αξιακό σύστημα καθιστά τους ανθρώπους τόσο έτοιμους να πολεμήσουν γι’ αυτά που πιστεύουν, όσο και να πεθάνουν; Ποιο αξιακό σύστημα τελικά κάνει τους ανθρώπους να αντιλαμβάνονται ότι η ευδαιμονία, δηλαδή η ευτυχισμένη ζωή, περνά μέσα από την ελευθερία κι αυτή διαφυλάσετται με τη γενναιότητα και το θάρρος που ξεπερνά το εγώ;
Γράφει ο Δρ Δημήτριος Γκίκας, Φιλόλογος και Διδάκτωρ Πολιτικής Φιλοσοφίας
Σαν σήμερα (23 Μαΐου 1453), ο τελευταίος αυτοκράτωρ της ελληνογενούς Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος, αρνήθηκε την πρόταση του Μωάμεθ ν’ αποχωρήσει μαζί με τα αγαπημένα του πρόσωπα και τα υπάρχοντά του από την Πόλη. Δελεαστική πρόταση: μείνε ζωντανός, πάρε κι όσα πλούτη θες μαζί σου και δεν θα πειράξω ούτε εσένα, ούτε τους υπηκόους σου. ¨Ετσι κι αλλιώς, του θυμίζει, δεν έχεις καμία ελπίδα να νικήσεις.
Η απάντηση του Παλαιολόγου είναι η απάντηση ενός ολόκληρου έθνους. Είναι απάντηση που αρμόζει σε μια ιστορική διαδρομή χιλιάδων χρόνων. Είναι η απάντηση που αρμόζει στα ιδανικά ενός έθνους που έμαθε να υπολογίζει την ελευθερία και την αξιοπρέπεια περισσότερο από τη σκλαβιά. Είναι απάντηση που αρμόζει σ’ έναν λαό όπου θεωρεί την αξιοπρέπεια της πατρίδας ανώτερη από την ατομική του επιβίωση. Είναι η απάντηση ενός βασιλιά που θεωρεί την τύχη του απόλυτα συνυφασμένη με την τύχη του λαού του, όπως ένας καπετάνιος που βυθίζεται μαζί με το πλοίο του.
«Το να σου δώσω την Πόλη δεν είναι δικό μου δικαίωμα, ούτε κανενός άλλου απ’ αυτούς που κατοικούν σ’ αυτήν. Με κοινή απόφαση όλοι, με τη θέλησή μας, θα πεθάνουμε και δεν θα υπολογίσουμε τη ζωή μας». Ο αυτοκράτορας δεν μιλά ως αλαζόνας βασιλιάς, σαν κάποιος που θεωρεί ότι η Πόλη είναι προσωπική του ιδιοκτησία. Η Κωνσταντινούπολη, η Βασιλεύουσα, δεν ανήκει σ’ αυτόν. Ανήκει στη σπουδαία, χιλιόχρονη ιστορία της. Ανήκει σ’ όλους τους προγενέστερους που τη διαφύλαξαν με την ίδια τη ζωή τους. Ανήκει στην δόξα που την περιέβαλλε για πάνω από χίλια χρόνια. Ανήκει στον ηρωισμό όλων αυτών που θυσιάστηκαν κατά καιρούς για να την κρατήσουν ελεύθερη και ένδοξη. Ανήκει στο έθνος των Ελλήνων. Γι’ αυτό και η θυσία του, η δική του και των κατοίκων, δεν είναι κάτι που επιβάλλεται από τον ίδιο. Είναι θυσία που επιλέγεται «αυτοπροαιρέτως», με τη θέληση όλων. Διότι μόνο έτσι δεν θα ντρόπιαζε, ούτε ο ίδιος ο Βασιλιάς, η κεφαλή, ούτε και ο λαός της Πόλης, αυτή την ιστορία, αυτή την ένδοξη διαδρομή.
Ποιο, λοιπόν αξιακό σύστημα προετοιμάζει έναν ολόκληρο λαό και την κεφαλή του να απαρνηθεί ακόμα και τη ζωή του για χάρη της αξιοπρέπειας, της ελευθερίας, της πίστης και της ιστορικής διαδρομής του έθνους του; Το ίδιο αξιακό σύστημα που έθεσε, χιλιάδες χρόνια πριν, ο Περικλής, όπως διασώθηκε από τον Θουκυδίδη στον περίφημο Επιτάφιο: «Η γενναιότητα ισοδυναμεί με την ελευθερία και η ελευθερία με την ευτυχία».
Οι κοινωνίες που όχι μόνο επιβιώνουν στον χρόνο, αλλά αναπτύσσουν εξαίρετο πολιτισμό, είναι αυτές που διδάσκουν τους ανθρώπους που τις αποτελούν να μάχονται γενναία, να μην καταδέχονται να γίνουν δούλοι, να είναι προετοιμασμένοι ακόμα και να πεθάνουν για χάρη της πατρίδας τους και των αξιών και ιδανικών που αυτή πρεσβεύει…
«Το να νικάς τον εαυτό οσυ είναι η λαμπρότερη απ’ όλες τις μάχες» (Πλάτων)
