Η νέα προειδοποίηση του Ντόναλντ Τραμπ προς το Ιράν, με ορίζοντα μόλις 48 ωρών για την επίτευξη συμφωνίας, αποτελεί ίσως την πιο κρίσιμη καμπή του πολέμου στον Περσικό Κόλπο από την έναρξη της σύγκρουσης ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες, το Ισραήλ και την Τεχεράνη. Σύμφωνα με τις τελευταίες πληροφορίες, η Ουάσιγκτον απαιτεί άμεση επαναλειτουργία των Στενά του Ορμούζ και επιστροφή σε ένα πλαίσιο διαπραγμάτευσης, αφήνοντας να εννοηθεί ότι σε διαφορετική περίπτωση θα ακολουθήσει σκληρή στρατιωτική απάντηση.
Το τελεσίγραφο αυτό είναι μια ακόμη κίνηση υψηλού ρίσκου με πολλαπλές αναγνώσεις. Από τη μία πλευρά, λειτουργεί ως εργαλείο πίεσης προς το Ιράν, με στόχο να υποχρεώσει την Τεχεράνη να υποχωρήσει χωρίς άμεση στρατιωτική εμπλοκή μεγαλύτερης κλίμακας. Από την άλλη, όμως, εγκυμονεί τον κίνδυνο να οδηγήσει σε περαιτέρω κλιμάκωση, ιδίως αν το Ιράν επιλέξει να απαντήσει όχι με διαπραγμάτευση αλλά με στρατιωτική επίδειξη ισχύος.
Το πρώτο και ίσως πιο αισιόδοξο σενάριο είναι εκείνο της ελεγχόμενης αποκλιμάκωσης. Σε αυτή την περίπτωση, το Ιράν θα μπορούσε να αποδεχθεί μια προσωρινή συμφωνία, ανοίγοντας εκ νέου τα Στενά του Ορμούζ και επιτρέποντας τη διέλευση εμπορικών πλοίων, προκειμένου να κερδίσει χρόνο και να μεταφέρει τη σύγκρουση στο διπλωματικό πεδίο. Ένα τέτοιο σενάριο θα οδηγούσε σε άμεση αποκλιμάκωση των τιμών του πετρελαίου και θα καθησύχαζε τις αγορές.
Το δεύτερο σενάριο είναι αυτό της περιορισμένης στρατιωτικής κλιμάκωσης. Αν η Τεχεράνη αγνοήσει το τελεσίγραφο, οι ΗΠΑ ενδέχεται να προχωρήσουν σε στοχευμένα πλήγματα κατά ενεργειακών ή ηλεκτρικών υποδομών του Ιράν, όπως ήδη έχει διαμηνυθεί δημόσια. Σε αυτή την περίπτωση, η απάντηση του Ιράν πιθανότατα δεν θα είναι άμεση συμβατική αναμέτρηση, αλλά επιθέσεις μέσω πυραύλων, drones ή περιφερειακών συμμάχων σε αμερικανικές βάσεις και ισραηλινούς στόχους.
Το τρίτο και πιο επικίνδυνο σενάριο είναι η γενικευμένη ανάφλεξη στην περιοχή. Αν υπάρξει χτύπημα σε στρατηγικές ενεργειακές εγκαταστάσεις, το Ιράν έχει ήδη αφήσει να εννοηθεί ότι θα απαντήσει πλήττοντας υποδομές σε χώρες του Κόλπου, ακόμη και αμερικανικά συμφέροντα στην περιοχή. Αυτό θα μπορούσε να μετατρέψει τον πόλεμο από διμερή κρίση σε περιφερειακή σύγκρουση με συμμετοχή πολλών κρατών.
Υπάρχει, τέλος, και ένα τέταρτο σενάριο, το οποίο θεωρώ ιδιαίτερα πιθανό: το σενάριο της παρατεταμένης αβεβαιότητας. Δηλαδή να μην υπάρξει ούτε πλήρης συμφωνία ούτε ανοιχτή στρατιωτική κορύφωση, αλλά μια παρατεταμένη περίοδος απειλών, περιορισμένων χτυπημάτων και ενεργειακού εκβιασμού. Αυτό ίσως είναι και το πιο επιβαρυντικό για τη διεθνή οικονομία, καθώς διατηρεί μόνιμα υψηλό το κόστος ενέργειας και τον φόβο στις αγορές.
Η εκτίμηση είναι ότι το τελεσίγραφο λειτουργεί περισσότερο ως εργαλείο στρατηγικής πίεσης παρά ως πραγματικό παράθυρο ειρήνης. Όμως τέτοιες κινήσεις, όταν συνοδεύονται από πολεμική ένταση και έντονη ρητορική, συχνά δημιουργούν δυναμικές που ξεφεύγουν από τον αρχικό σχεδιασμό.
Το μεγάλο ερώτημα λοιπόν δεν είναι μόνο αν το Ιράν θα απαντήσει μέσα στις 48 ώρες, αλλά αν ο κόσμος βρίσκεται μπροστά σε μια νέα φάση του πολέμου που μπορεί να επηρεάσει όχι μόνο τη Μέση Ανατολή, αλλά και την παγκόσμια οικονομική και πολιτική σταθερότητα.
