Αλλάζει το σύστημα παρακολούθησης του δομημένου περιβάλλοντος, του εντοπισμού και της κατεδάφισης των αυθαιρέτων, με νέες ρυθμίσεις σε πολυνομοσχέδιο του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ) που τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση έως 15 Απριλίου.
Οι αρμοδιότητες για τον εντοπισμό της αυθαίρετης δόμησης μεταβιβάζονται σε κεντρική υπηρεσία του ΥΠΕΝ ώστε με τη βοήθεια σύγχρονων τεχνολογιών (drones, δορυφορικές λήψεις, αεροφωτογραφίες, σύνδεση της με την εφαρμογή e-adeies και ενός συστήματος αυτόματου εντοπισμού κάθε νέου αυθαίρετου κτίσματος), να καταστεί δυνατή η καταγραφή, ο έλεγχος και η κατεδάφιση κάθε νέου αυθαίρετου κτίσματος.
Προτάσσονται τα νέα αυθαίρετα κτίσματα και αριθμός παλαιότερων αυθαίρετων που επιλέγονται με πολεοδομικά, χωροταξικά και περιβαλλοντικά κριτήρια.
Πρόκειται για ακόμα μια προσπάθεια του ΥΠΕΝ για την αντιμετώπιση της αυθαίρετης δόμησης η οποία θα κριθεί στην πράξη καθώς μέχρι σήμερα και παρά τον μεγάλο αριθμό αυθαιρέτων αυτά που έχουν κατεδαφιστεί είναι ελάχιστα.
Από το πολυνομοσχέδιο με τίτλο: «Ρυθμίσεις για την αντιμετώπιση των πολυεπίπεδων επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής στους τομείς: α) της διαχείρισης υδάτων, β) της διαχείρισης και προστασίας των δασών, γ) της αστικής ανθεκτικότητας και πολιτικής, δ) της καταπολέμησης της αυθαίρετης δόμησης, ε) της ενεργειακής ασφάλειας» που υπογράφεται από τον υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας Θόδωρο Σκυλακάκη απουσιάζει η μεταβατική ρύθμιση για την εκτός σχεδίου δόμηση (σχετικό ρεπορτάζ είχε η «Ν» στις 5 Απριλίου 2024).
Με το ίδιο νομοσχέδιο ιδρύεται «Οργανισμός Διαχείρισης Υδάτων Θεσσαλίας Ανώνυμη Εταιρεία», που θα αναλάβει να επιλύσει το μεγάλο πρόβλημα της διαχείρισης των υδάτων στη Θεσσαλία (στρατηγικός σχεδιασμός, άρδευση, έγγειες βελτιώσεις και αντιπλημμυρικά).
Σε αυτόν μεταβιβάζεται το σύνολο των αρμοδιοτήτων για τα νερά της Θεσσαλίας που ανήκουν σε πολλαπλούς φορείς (ΥΠΕΝ, αποκεντρωμένη διοίκηση, περιφέρεια και δεκάδες οργανισμοί εγγείων βελτιώσεων, εκ των οποίων πολλοί είχαν προβληματική λειτουργία).
Ο νέος Οργανισμός αναλαμβάνει την εκπόνηση και παρακολούθηση εφαρμογής Σχεδίων Διαχείρισης Λεκανών Απορροής Ποταμών και Σχεδίων Διαχείρισης κινδύνου πλημμύρας, την εκπόνηση master plan έργων Αντιπλημμυρικής Προστασίας, σχεδιασμό, κατασκευή και συντήρηση αντιπλημμυρικών έργων (πλην των στρατηγικών που εκτελεί το Υπουργείο Υποδομών), την κατασκευή, έλεγχο, συντήρηση και διοίκηση εγγειοβελτιωτικών έργων και δικτύου άρδευσης, με καθολική διαδοχή των αντίστοιχων Οργανισμών Εγγείων Βελτιώσεων, κ.ά.
Επίσης με άλλες διατάξεις του το πολυνομοσχέδιο δίνει τη δυνατότητα μεταβίβασης της ευθύνης για τα όμβρια ύδατα (φρεάτια και αγωγοί), δηλαδή των μελετών και κατασκευών δικτύων, επιδιορθώσεων, καθαρισμού, συντήρησης και λειτουργίας τους, που σήμερα βρίσκεται υπό τη διαχείριση σε δήμους, στην ΕΥΔΑΠ και την ΕΥΑΘ στις αντίστοιχες περιοχές ευθύνης της καθεμίας, ώστε να λειτουργούν ως ένα ενιαίο δίκτυο με υψηλές προδιαγραφές λειτουργίας και με δυνατότητα σχεδιασμού στο μέλλον ενεργητικής διαχείρισης των πλημμυρικών φαινομένων στα δύο μεγάλα μητροπολιτικά κέντρα της χώρας.
Επίσης περιλαμβάνει την μεταρρύθμιση στη διαχείριση των δασών με τη θεσμοθέτηση Υβριδικών Σχημάτων συνεργασίας δασικών συνεταιρισμών και ιδιωτικών επιχειρήσεων που μεταποιούν βιομάζα (για παραγωγή προϊόντων ξύλου, πέλετ, ενέργειας κ.λπ.), που υπό την επίβλεψη της δασικής υπηρεσίας θα αναλάβουν να εφαρμόσουν σύγχρονες, διαχειριστικές μελέτες για δάση παραγωγικά και όσο το δυνατόν προφυλαγμένα από τις καταστροφικές επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης. Στόχος είναι να ξεκινήσει η ενεργητική διαχείριση των ελληνικών δασών και προπαντός εκείνων των δασικών οικοσυστημάτων στη νότια Ελλάδα, περιοχή περισσότερο ευάλωτη στην κλιματική κρίση, που είναι εδώ και πολλές δεκαετίες χωρίς καμία διαχείριση.
Τι αλλάζει στην αντιμετώπιση της αυθαίρετης δόμησης
Αναφορικά με τα αυθαίρετα το σύνολο των αρμοδιοτήτων μεταφέρεται στη Γενική Διεύθυνση Σώματος Επιθεωρητών και Ελεγκτών του ΥΠΕΝ, ενώ συστήνεται θέση Ειδικού Επιθεωρητή Ελέγχου και Καταστολής της Αυθαίρετης Δόμησης, την οποία καταλαμβάνει μετακλητός υπάλληλος, ο οποίος υπάγεται στον υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας.
Παράλληλα προωθείται η δημιουργία διαδικτυακής πλατφόρμας για τον εντοπισμό αυθαιρέτων με χρήση δορυφορικών εικόνων και μη επανδρωμένων αεροσκαφών. Ειδικότερα, στο Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας (ΤΕΕ) δημιουργείται και τηρείται διαδικτυακό χαρτογραφικό Πληροφοριακό Σύστημα Γεωεντοπισμού Αυθαιρέτων (Π.Σ.Γ.Α.).
Στο Π.Σ.Γ.Α. τίθεται σε λειτουργία πληροφοριακό υποσύστημα περιοδικής χαρτογράφησης και εντοπισμού κάθε νέου κτίσματος: α) εντός γηπέδου, β) εκτός σχεδίου πόλεως και γ) εκτός ορίων οριοθετημένων οικισμών, από το οποίο ενημερώνεται σχετικά η Διεύθυνση Εφαρμογής Σχεδιασμού και Ελέγχου Δομημένου Περιβάλλοντος (Δ.Ε.Σ.Ε.Δ.Π.) του ΥΠΕΝ.
Ο εντοπισμός της αυθαίρετης δόμησης για την προστασία του φυσικού και δομημένου περιβάλλοντος και της δημόσιας περιουσίας μέσω του ελέγχου και της καταστολής των αυθαίρετων κτισμάτων και κατασκευών και των αυθαίρετων χρήσεων, δύναται να πραγματοποιείται και με τη χρήση Συστημάτων μη Επανδρωμένων Αεροσκαφών (Σ.μηΕ.Α.) ή αεροφωτογραφιών.
Στο ΥΠΕΝ επίσης συστήνεται Ενιαίο Ηλεκτρονικό Σύστημα Καταγγελιών (Ε.Η.ΣΥ.ΚΑ. ή Σύστημα), προσβάσιμο μέσω της Ενιαίας Ψηφιακής Πύλης (ΕΨΠ-gov.gr). Αντικείμενο του είναι η δημιουργία και τήρηση: α) ψηφιακού αρχείου καταγγελιών για τον εντοπισμό και τον έλεγχο αυθαίρετων κτιρίων και κατασκευών που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του παρόντος, και β) ηλεκτρονικής βάσης δεδομένων για την υποβολή των καταγγελιών και των συνοδών στοιχείων, καθώς και για την καταγραφή, αξιολόγηση και προτεραιοποίηση της παρακολούθησης της εξέλιξής τους.
Όπως ορίζεται για την υποβολή της καταγγελίας καταβάλλεται υπέρ του Πράσινου Ταμείου παράβολο ποσού 200 ευρώ.
Διαδικασία κατεδάφισης σε έναν μήνα συν 13 μέρες
Σε περίπτωση εντοπισμού αυθαιρέτου κτίσματος ή κατασκευής, κατά την ώρα που κατασκευάζεται (επ` αυτοφώρω) ο φερόμενος ιδιοκτήτης υποβάλει στην ηλεκτρονική διεύθυνση που υποδεικνύει η Γενική Διεύθυνση Σώματος Επιθεωρητών και Ελεγκτών του ΥΠΕΝ εντός αποκλειστικής προθεσμίας δέκα ημερών στοιχεία από τα οποία αποδεικνύεται η νομιμότητα του κτίσματος, της κατασκευής ή της αλλαγής χρήσης, συμπεριλαμβανομένης της άδειας νομιμοποίησης. Αν παρέλθει άπρακτη η ανωτέρω προθεσμία ή τα στοιχεία δεν αποδεικνύουν τη νομιμότητα της κατασκευής, εκδίδεται από τον Προϊστάμενο της Γενικής Διεύθυνσης Σώματος Επιθεωρητών και Ελεγκτών, μέσα σε προθεσμία τριών εργάσιμων ημερών, πρωτόκολλο κατεδάφισης.
Η αρμόδια υπηρεσία του ΥΠΕΝ και του υπουργείου Υποδομών κατεδαφίζει το αυθαίρετο το αργότερο εντός ενός μηνός και συντάσσει πρακτικό κατεδάφισης.
Οι κατεδαφίσεις θα προχωρήσουν με την εξής σειρά: α) το σύνολο των νέων αυθαιρέτων κατασκευών που κατασκευάστηκαν μετά την 1η Ιανουαρίου 2024, β) το σύνολο των αυθαίρετων κατασκευών που κατασκευάστηκαν μετά την 28η Ιουλίου 2011. Επίσης κατεδαφίζεται αριθμός αυθαιρέτων κατ’ ελάχιστον ίσος με τον αριθμό των οριστικών πρωτοκόλλων κατεδάφισης του 2022, κατά 50% με κριτήρια χρονικής προτεραιότητας και 50% με κριτήρια περιβαλλοντικά και χωροταξικά.
Τα πρόστιμα ανέγερσης και μη έγκαιρης κατεδάφισης αυθαιρέτων υπολογίζονται ως εξής: α) το πρόστιμο ανέγερσης είναι ίσο με την αξία του αυθαιρέτου επί τον συντελεστή περιβαλλοντικής επιβάρυνσης ο οποίος ορίζεται σε 1,20: για αυθαίρετες κατασκευές μεταξύ άλλων εντός προστατευόμενων περιοχών (Natura), δασών, ρεμάτων, αιγιαλού, ζώνης λιμένα και αρχαιολογικού χώρου ζώνης και σε 1 για τις υπόλοιπες περιπτώσεις.
Οι ιδιοκτήτες ή εντολείς κατασκευής ή εγκατάστασης αυθαιρέτων κατασκευών ή αλλαγών χρήσεως αντίστοιχα και οι εργολάβοι κατασκευής τους τιμωρούνται με ποινή φυλάκισης τουλάχιστον δύο ετών και χρηματική ποινή από 5.000 έως 50.000 ευρώ.
